Học thiết kế game bắt đầu từ đâu? Lộ trình, kỹ năng và nghề nghiệp

Học thiết kế game bắt đầu từ đâu: ba hướng đi (game design, game art, lập trình), kỹ năng cần có, lộ trình tự học 5 bước, sách và tài liệu miễn phí, cơ hội nghề nghiệp tại Việt Nam.

Trả lời nhanh: muốn học thiết kế game, bạn hãy chọn trước một trong ba hướng: game design (luật chơi, màn chơi, cốt truyện), game art (hình ảnh 2D, 3D, giao diện) hoặc lập trình game. Sau đó học nền tảng của hướng đó, làm một trò chơi nhỏ bằng công cụ miễn phí và đưa nó vào portfolio. Bài viết này đi lần lượt từng bước cho người mới.

Thiết kế game là gì?

Một trò chơi được làm ra bởi ba nhóm việc chính, và "học thiết kế game" có thể là học bất kỳ nhóm nào trong đó:

• Game design: nghĩ ra luật chơi, cách thắng thua, độ khó, màn chơi, nhân vật và cốt truyện. Người làm việc này gọi là game designer.
• Game art: vẽ ý tưởng (concept art), nhân vật và bối cảnh 2D, dựng mô hình 3D, làm chuyển động, hiệu ứng và giao diện (UI) của trò chơi.
• Lập trình game: biến luật chơi và hình ảnh thành sản phẩm chạy được trên máy tính, điện thoại hay máy chơi game.

Ba nhóm làm việc sát nhau: game designer mô tả trải nghiệm, hoạ sĩ định hình phong cách hình ảnh, lập trình viên dựng thành bản chơi thử rồi cả nhóm cùng sửa. Vì vậy, dù chọn hướng nào bạn cũng nên hiểu sơ qua hai hướng còn lại.

Game designer làm những việc gì?

• Xác định trò chơi dành cho ai và người chơi sẽ làm gì trong đó.
• Viết tài liệu thiết kế: luật chơi, hệ thống điểm, vật phẩm, tiến trình lên cấp.
• Thiết kế màn chơi, bản đồ và độ khó tăng dần.
• Làm việc với hoạ sĩ và lập trình viên để ra bản chơi thử, rồi chơi thử nhiều lần để chỉnh.
• Theo dõi trò chơi sau khi phát hành và cải tiến dựa trên cách người chơi thực sự dùng nó.

Học thiết kế game cần những kỹ năng gì?

• Chơi và phân tích game: chơi nhiều thể loại, kể cả board game, và tập giải thích vì sao một trò chơi cuốn hút.
• Sáng tạo có kỷ luật: ý tưởng hay cần được viết ra thành luật rõ ràng và thử nghiệm được.
• Giao tiếp và làm việc nhóm: trình bày ý tưởng dễ hiểu, lắng nghe phản hồi, thống nhất khi có ý kiến khác nhau.
• Nền tảng mỹ thuật (với game art): hình khối, màu sắc, bố cục, giải phẫu, phối cảnh.
• Tư duy logic (với lập trình và thiết kế hệ thống): toán cơ bản, cách chia nhỏ vấn đề.
• Tiếng Anh: phần lớn tài liệu và cộng đồng làm game dùng tiếng Anh.

Lộ trình tự học thiết kế game cho người mới

Bước 1: Chọn hướng đi

Thích nghĩ luật chơi và kể chuyện: game design. Thích vẽ và tạo hình: game art. Thích làm cho mọi thứ chạy được: lập trình. Bạn có thể đổi hướng về sau, nhưng bắt đầu với một hướng giúp bạn học tập trung hơn.

Bước 2: Học nền tảng của hướng đó

Với game art, nền tảng là vẽ và thiết kế đồ hoạ: bạn có thể bắt đầu từ Digital Painting để vẽ nhân vật và bối cảnh, Thiết kế 3D để dựng mô hình, hoặc Thiết kế UI nếu bạn quan tâm tới giao diện trong game. Với game design, hãy đọc sách nền tảng (danh sách bên dưới) và tập viết luật cho những trò chơi đơn giản. Với lập trình, hãy học một ngôn ngữ đi kèm một game engine.

Bước 3: Làm quen một game engine

Game engine là phần mềm để dựng trò chơi. Ba lựa chọn phổ biến cho người mới là Unity, Unreal Engine và Godot (Godot là phần mềm mã nguồn mở, miễn phí). Hoạ sĩ 3D thường dùng thêm Blender, cũng miễn phí. Chọn một công cụ và theo hết một loạt bài hướng dẫn chính thức trước khi thử công cụ khác.

Bước 4: Làm một trò chơi thật nhỏ

Một màn chơi, một nhân vật, một luật chơi là đủ. Làm xong một trò chơi nhỏ dạy bạn nhiều hơn bỏ dở một trò chơi lớn. Các cuộc thi làm game ngắn ngày (game jam) là dịp tốt để luyện và gặp người cùng làm.

Bước 5: Xây portfolio

Nhà tuyển dụng muốn thấy bạn đã làm gì: bản chơi thử, tài liệu thiết kế, tranh concept, mô hình 3D, kèm vài dòng giải thích cách bạn nghĩ. Xem thêm bài 5 lỗi phổ biến khi làm portfolio trước khi gửi đi.

Học ngành gì để làm game?

Ở bậc đại học, các ngành gần với nghề làm game gồm Thiết kế đồ hoạ, Công nghệ đa phương tiện, Khoa học máy tính và Kỹ thuật phần mềm. Hai ngành đầu nghiêng về hình ảnh và nội dung, hai ngành sau nghiêng về lập trình. Bằng cấp không phải là điều kiện duy nhất: nhiều người vào nghề bằng khoá học ngắn hạn, tự học và một portfolio tốt.

Tài liệu miễn phí và sách nên đọc

• Sách nền tảng: The Art of Game Design: A Book of Lenses (Jesse Schell), A Theory of Fun for Game Design (Raph Koster), Fundamentals of Game Design (Ernest Adams).
• Sách nâng cao: Challenges for Game Designers (Brenda Brathwaite, Ian Schreiber), The Gamer's Brain (Celia Hodent).
• Video: kênh YouTube của GDC (các bài nói tại Game Developers Conference), Extra Credits và Game Maker's Toolkit.
• Tài liệu chính thức: trang học của Unity, Unreal Engine và Godot đều có bài hướng dẫn miễn phí cho người mới.

Cơ hội nghề nghiệp ngành game tại Việt Nam

Việt Nam có cả công ty phát hành lớn lẫn nhiều studio làm game cho thị trường quốc tế. Một vài cái tên quen thuộc: VNG, Gameloft (hãng làm loạt game đua xe Asphalt, có studio tại Việt Nam), Amanotes (hãng game âm nhạc với Magic Tiles 3) và Sky Mavis (Axie Infinity). Flappy Bird của Nguyễn Hà Đông cũng là ví dụ cho thấy một người làm game độc lập ở Việt Nam có thể đưa sản phẩm ra thế giới.

Mức lương thay đổi nhiều theo vị trí, kinh nghiệm và công ty, nên cách đáng tin nhất là xem trực tiếp các tin tuyển dụng đang mở. Bạn có thể theo dõi trang tuyển dụng của từng studio và mục Việc làm thiết kế và sáng tạo trên ColorME để biết các công ty đang cần kỹ năng gì.

Câu hỏi thường gặp

Học thiết kế game có cần biết vẽ không?

Với game art thì có, vẽ là nền tảng. Với game design và lập trình thì không bắt buộc, nhưng biết phác thảo giúp bạn trình bày ý tưởng nhanh hơn.

Học thiết kế game có cần biết lập trình không?

Không bắt buộc với game designer và hoạ sĩ. Tuy vậy, hiểu cơ bản cách một game engine hoạt động giúp bạn làm việc với lập trình viên dễ hơn và tự dựng được bản chơi thử.

Tự học thiết kế game được không?

Được. Công cụ và tài liệu miễn phí hiện rất đầy đủ. Điều khó là giữ nhịp học và có người nhận xét sản phẩm; một khoá học hoặc một cộng đồng làm game sẽ giúp ở hai điểm này.

Tổng kết

Học thiết kế game bắt đầu từ việc chọn hướng đi, học chắc nền tảng, làm một trò chơi nhỏ và đưa nó vào portfolio. Nếu bạn nghiêng về phần hình ảnh của game, các khoá Digital Painting, Thiết kế 3D và Thiết kế chuyên sâu tại ColorME dạy nền tảng mỹ thuật và công cụ cho hướng đó.