Kiến thức · 23/03/2020
Phong trào Bauhaus là gì? Ảnh hưởng của Bauhaus đến lĩnh vực thiết kế đồ hoạ
Thuỳ Dung23/03/2020 · 13 phút đọc · 51.456 lượt xem
Bauhaus là một thuật ngữ khá là phổ biến trong nhiều lĩnh vực: thiết kế đồ hoạ, thiết kế nội thất, kiến trúc, hội hoạ. Được hình thành và ra đời từ hơn 1 thế kỉ trước, cho đến nay, phong trào này vẫn không ngừng tồn tại và phát triển, ảnh hưởng lớn đến nền thiết kế hiện đại. Hãy cùng ColorME tìm hiểu xem phong trào Bauhaus là gì và 5 bài học rút ra dành cho các designer nhé!
I. Phong trào Bauhaus là gì?
Phong trào Bauhaus bắt nguồn từ trường đại học công nghệ Bauhaus - thành lập năm 1919 tại Weimar, Đức, bởi kiến trúc sư nổi tiếng theo chủ nghĩa kiến trúc hiện đại Gropius, đồng thời ông cũng là hiệu trưởng đầu tiên của ngôi trường này. Đây là trường nghệ thuật tại Đức đầu tiên kết hợp thủ công và mỹ thuật khoảng từ 1919-1933 và là nơi phát triển nên phong trào thiết kế Bauhaus đỉnh cao, một trong những phong trào ảnh hưởng lớn đến cả nền thiết kế hiện đại.
Tóm tắt nhanh: Bauhaus là gì? (ColorME bổ sung, 14/10/2026)
Bauhaus là một trường nghệ thuật, kiến trúc và thiết kế do Walter Gropius lập ở Weimar (Đức) năm 1919. Trường dời về Dessau năm 1925, sang Berlin năm 1932 và bị Đức Quốc xã đóng cửa năm 1933. Tên trường ghép từ hai chữ tiếng Đức: bau (xây dựng) và haus (ngôi nhà). Nguồn: Tate. "Phong cách Bauhaus" hôm nay thường được hiểu là lối thiết kế gắn với ngôi trường này: hình học đơn giản, chữ gọn, công năng đặt trước trang trí.
| Giai đoạn | Ở đâu | Ai đứng đầu |
|---|---|---|
| 1919–1925 | Weimar | Walter Gropius |
| 1925–1932 | Dessau | Gropius (đến 1928), Hannes Meyer (1928–1930), Ludwig Mies van der Rohe (từ 1930) |
| 1932–1933 | Berlin | Mies van der Rohe, dưới dạng trường tư |
Ba giai đoạn, mỗi khối dài theo số năm. Hình do ColorME tự dựng.
Nguồn của bảng: niên biểu của Quỹ Bauhaus Dessau. Cũng theo niên biểu này, tên chính thức của trường là Staatliches Bauhaus (Bauhaus Nhà nước), ra đời khi Gropius hợp nhất trường mỹ thuật và trường mỹ nghệ ở Weimar; phải đến năm 1926 ở Dessau trường mới mang tên Hochschule für Gestaltung (trường đại học thiết kế). Các mục ghi "ColorME bổ sung" dựa trên trang của bảo tàng và tổ chức Bauhaus đọc ngày 14/10/2026; phần còn lại là bài gốc.
Bauhaus đã phá vỡ khuôn khổ giáo dục nghệ thuật theo phong cách cũ, đặt nền móng cho giáo dục thiết kế hiện đại. Từ đó, thiết lập một hệ thống giáo dục mới có nền tảng khoa học, nhấn mạnh sự kết hợp giữa phương pháp làm việc logic, khoa học với biểu hiện nghệ thuật, đưa hệ thống giáo dục từ nghệ thuật cá nhân chuyển thành nghệ thuật dựa trên khoa học. Bauhaus cũng là một trong nhưng tiền đề xây dựng nên xu hướng thiết kế chức năng, thiết kế tối giản của nền thiết kế hiện đại.
Giai đoạn phát triển của Bauhaus
Giai đoạn: 1919-1925 - thời kỳ Weimar là giai đoạn phát triển cực thịnh của Bauhaus đã đưa ra quan điểm về sự thống nhất nghệ thuật và kỹ thuật, đảm nhận việc đào tạo các nhà thiết kế và kiến trúc sư của thế kỷ 20. Hiệu trưởng lúc bấy giờ là WALTER GROPIUS đã giúp hình thành một hệ thống giáo dục kiểu mới kết hợp lý thuyết với thực hành, giảng dạy nghệ thuật với thao tác thủ công.
Giai đoạn 1925-1932 - Thời kỳ Dessau, Bauhaus được xây dựng lại ở Dessau, đã áp dụng phương pháp giảng dạy mới và đạt được kết quả xuất sắc. Bauhaus mở rộng sang chính trị và phải đối mặt với áp lực chính trị ngày càng tăng. Cuối cùng Meyer phải từ chức năm 1930 và Mies thay thế vị trí, đã cố gắng hết sức để duy trì hoạt động của trường, nhưng sau khi Phát xít chiếm Dessau vào tháng 10 năm 1932, ông buộc phải đóng cửa Bauhaus.
Ảnh bởi house design
Giai đoạn 1932-1933, Bauhaus chuyển đến hoạt động trong một tòa nhà văn phòng bỏ hoang ở Berlin nhưng không được phát xít Đức chấp nhận. Tháng 8, Bauhaus tuyên bố đóng cửa vĩnh viễn. Đến tháng 11/1933, Bauhaus chính thức bị đóng cửa và kết thúc quá trình lịch sử phát triển 14 năm.
Ghi chú (ColorME bổ sung, 14/10/2026): một vài mốc ở phần trên khác với tài liệu của các tổ chức Bauhaus. Theo Quỹ Bauhaus Dessau:
- Bảy năm ở Dessau được coi là giai đoạn sung sức và thành công nhất của trường.
- Hannes Meyer làm giám đốc từ 1928 và bị bãi nhiệm ngày 1/8/1930, không phải tự từ chức.
- Ngày 22/8/1932, theo đề nghị của đảng Quốc xã, hội đồng thành phố Dessau quyết định đóng cửa trường từ 1/10/1932.
- Ở Berlin, trường thuê một nhà xưởng tại quận Steglitz (Bauhaus Kooperation ghi là một nhà máy điện thoại bỏ không). Ngày 11/4/1933, sau cuộc khám xét của Gestapo, tòa nhà bị niêm phong; ngày 20/7/1933 các giáo viên quyết định giải thể trường. Hai nguồn này không nhắc mốc tháng 8 hay tháng 11/1933.
Ảnh hưởng của phong trào Bauhaus
Mặc dù chỉ tồn tại trong thời gian ngắn ngủi, nhưng Bauhaus đã để lại cho thế giới hiện đại những đóng góp to lớn, đặc biệt là giải phóng nghệ thuật khỏi sự độc quyền chiếm giữ của một số quốc gia, dân tộc, giai cấp. Không chỉ riêng những tác phẩm, vật phẩm nghệ thuật, mà sách báo, phim ảnh, thời trang, đồ gia dụng, nội thất…. đều bị ảnh hưởng bởi phong cách Bauhaus.
Cho đến ngày nay, Bauhaus vẫn tiếp tục tồn tại và phát huy, là nguồn cảm hứng và nền tảng ra đời của nhiều tác phẩm ấn tượng, để những dấu ấn quan trọng trong sự phát triển của thế giới hiện đại.
II. Ảnh hưởng của Bauhaus đến lĩnh vực thiết kế đồ hoạ
1. Đơn giản Typography
Thay vì kiểu dáng phức tạp và cũ kĩ của những kí tự chữ viết thời bây giờ, Bauhaus đã lấy cảm hứng từ kiểu chữ Grotesque, sáng tạo nên những kiểu chữ mới thông dụng, đơn giản và dễ sử dụng, được biết đến phổ biến ở Đức như Akzidenz Grotesk.
tinhte.vn
Với mong muốn tạo ra một kiểu chữ phổ biến, dễ đọc, xoá bỏ rào cản kí tự ngôn ngữ quốc tế, Herbert Bayer tìm cách để tạo ra kiểu chữ tạo ra bởi các hình khối đơn giản, không cầu kì, mà ngày nay chúng ta gọi là kiểu chữ: sans-serif.
Ghi chú (ColorME bổ sung, 14/10/2026): sans-serif là tên chung của cả nhóm chữ không chân, không phải tên riêng kiểu chữ của Herbert Bayer. Điều Bauhaus Kooperation ghi về Bayer: ông phụ trách xưởng in và quảng cáo ở Dessau từ 1925, dựng chữ từ những yếu tố hình học đơn giản nhất, và dấu hiệu dễ thấy nhất của đợt cải cách chữ ở trường là viết toàn chữ thường.
2. Bố cục thử nghiệm (Experimental layouts) và “phá vỡ” lưới
Bỏ qua những quy tắc về lưới được sử dụng khi thiết kế ấn phẩm, các nhà thiết kế của Bahaus đã thử nghiệm và sáng tạo ra những layout mới lạ, độc đáo, không kém phần phóng khoáng, nhưng vẫn giữ nguyên được sự cân bằng tổng thế. Đặt chéo chữ, kết hợp với những hình khối từ đơn giản đến phức tạp,... phá bỏ đi những quan điểm thiết kế rập khuôn máy móc, đã thổi một luồng gió mới lạ thay đổi tư duy nghệ thuật và ảnh hưởng lớn đến lĩnh vực thiết kế đồ hoạ cho đến ngày nay.
3. Nguồn cảm hứng cho những thiết kế 3D
Lấy cảm hứng từ những hình khối minh hoạ trong các ấn phẩm, hay cảm hứng từ inforgraphic của các nghệ sĩ thuộc phong trào Bauhaus, tất cả đã được vận dụng khéo léo, tạo nên những ấn tượng cho những tác phẩm đồ hoạ 3D ngày nay. Các yếu tố hình học thành các góc, dựa trên các đường phối cảnh khác nhau mang lại sự mạnh mẽ, phá bỏ rào cản máy móc, phức tạp.
Bauhaus dạy gì: khóa dự bị và các xưởng (ColorME bổ sung, 14/10/2026)
Trong bản tuyên ngôn năm 1919, Gropius viết rằng không có khác biệt về bản chất giữa nghệ sĩ và thợ thủ công, và trường học phải gắn lại với xưởng (Getty Research Institute). Cách học vì thế gồm hai chặng:
- Khóa dự bị (Vorkurs). Bắt buộc, dài nửa năm, cho mọi sinh viên mới: lý thuyết màu và hình, nguyên tắc bố cục, tìm hiểu vật liệu (Getty). Johannes Itten dựng khóa này; từ 1923 László Moholy-Nagy và Josef Albers tiếp quản, từ 1928 Albers phụ trách chính thức (Bauhaus Kooperation).
- Xưởng. Sau khóa dự bị, sinh viên vào một xưởng: gốm, dệt, mộc, kim loại, in, sân khấu... Mỗi xưởng có hai người dẫn dắt, một "thầy về hình" và một "thầy về nghề" (Bauhaus Kooperation).
Năm 1923, trường đổi hướng với khẩu hiệu "nghệ thuật và kỹ thuật, một thể thống nhất mới"; về Dessau, trọng tâm chuyển từ thủ công sang làm mẫu cho sản xuất hàng loạt (Quỹ Bauhaus Dessau). Dù xây dựng luôn là đích đến, khoa kiến trúc riêng chỉ có từ năm 1927 (Bauhaus Kooperation).
Đặc điểm của phong cách Bauhaus trong thiết kế đồ họa (ColorME bổ sung, 14/10/2026)
| Đặc điểm | Biểu hiện | Nguồn |
|---|---|---|
| Hình cơ bản | Vòng tròn, hình vuông, hình tam giác là ba mặt phẳng cơ bản trong lớp của Kandinsky | Getty |
| Màu cơ bản | Lý thuyết của Kandinsky gán màu cơ bản cho hình cơ bản, ví dụ hình vuông đi với màu đỏ | Kooperation, Getty |
| Chữ hình học, viết thường | Bayer dựng chữ từ yếu tố hình học đơn giản; ở Dessau trường dùng toàn chữ thường | Kooperation |
| Ảnh đi cùng chữ | Từ 1923 Moholy-Nagy đưa ảnh vào thử nghiệm, từ photogram đến ảnh cắt dán; Joost Schmidt ghép ảnh với chữ thành "typophoto" | Kooperation, Kooperation |
| Bố cục khác thường | Catalogue triển lãm 1923: khổ vuông, quan hệ chữ và ảnh lạ, bìa là các khối chữ đỏ và xanh lam xen nhau | Kooperation |
Ba dòng đầu của bảng đặc điểm, thành ba ô. Hình do ColorME tự dựng.
Ảnh cắt dán là gì thì có ở mục từ photomontage. Có một điểm thú vị: bìa catalogue năm 1923 của chính Bayer lại dùng toàn chữ in hoa; chữ thường là chuyện của thời Dessau về sau.
Những người và tác phẩm gắn với Bauhaus (ColorME bổ sung, 14/10/2026)
| Tên | Vai trò ở Bauhaus | Nguồn |
|---|---|---|
| Walter Gropius | Sáng lập, giám đốc đến 1928 | Dessau |
| Johannes Itten | Thầy từ 10/1919, dựng khóa dự bị, rời trường 3/1923 | Kooperation |
| Paul Klee, Wassily Kandinsky | Dạy lý thuyết hình và màu | Kooperation |
| László Moholy-Nagy | Thầy từ 3/1923, phụ trách khóa dự bị và xưởng kim loại; cùng Gropius ra bộ sách Bauhaus | Kooperation |
| Herbert Bayer | Học 1921–1925; phụ trách xưởng in và quảng cáo 1925–1928 | Kooperation |
| Joost Schmidt | Vẽ poster triển lãm Bauhaus 1923; phụ trách xưởng quảng cáo, chữ và in 1928–1932 | Kooperation |
Về tác phẩm, Bauhaus Kooperation nhắc chiếc đèn Bauhaus của Jucker và Wagenfeld và ngôi nhà mẫu Haus am Horn dựng cho triển lãm 1923. Tòa nhà Bauhaus ở Dessau ra mắt ngày 4/12/1926 (Quỹ Bauhaus Dessau). Bộ sách Bauhaus gồm 14 cuốn, ra từ 1925 đến 1930 (Kooperation).
Sau năm 1933: Bauhaus lan ra thế giới thế nào? (ColorME bổ sung, 14/10/2026)
Theo Tate, ảnh hưởng của Bauhaus rất lớn, nhất là ở Mỹ. Năm 1933, Josef và Anni Albers mang cách dạy của Bauhaus tới Black Mountain College; năm 1937, Moholy-Nagy mở New Bauhaus ở Chicago, sau đổi tên thành Institute of Design. Ở Tây Đức, trường Hochschule für Gestaltung tại Ulm (1953–1968) được lập để tiếp nối tinh thần Bauhaus (Quỹ Bauhaus Dessau).
Bauhaus khác gì Art Nouveau, Art Deco và Minimalism? (ColorME bổ sung, 14/10/2026)
| Tên | Thời gian | Dấu hiệu nhận ra | Nguồn |
|---|---|---|---|
| Art Nouveau | Từ thập niên 1890 đến Thế chiến I | Đường uốn lượn, hình hữu cơ từ cây cỏ | Tate |
| Bauhaus | 1919–1933 (một ngôi trường) | Hình cơ bản, chữ gọn, làm mẫu cho sản xuất hàng loạt | Tate, Dessau |
| Art Deco | Thập niên 1920 và 1930 | Hình học, phân mảnh do ảnh hưởng của Lập thể; gắn với nghệ thuật trang trí | Tate |
| Minimalism | Mỹ, thập niên 1960 | Nghệ thuật trừu tượng với hình học đơn giản dựa trên hình vuông và chữ nhật | Tate |
Tate ghi thêm rằng Art Deco có lấy từ kiến trúc và thiết kế hiện đại của Bauhaus. Vì vậy hai phong cách cùng thời này dễ bị nhầm: cùng ưa hình học, nhưng Art Deco là một phong cách trang trí, còn Bauhaus là một ngôi trường.
Cách dùng phong cách Bauhaus trong thiết kế hôm nay (ColorME bổ sung, 14/10/2026)
Phần này là gợi ý thực hành của ColorME, không phải quy tắc của trường Bauhaus.
Ví dụ chữ và năm màu của ColorME. Hình do ColorME tự dựng.
- Chữ. Chọn một họ chữ không chân dáng hình học, dùng hai độ đậm là đủ. Thử viết thường toàn bộ tiêu đề. Ví dụ của ColorME: Josefin Sans cho tiêu đề, Be Vietnam Pro cho nội dung; cả hai có bộ ký tự tiếng Việt trên Google Fonts (Josefin Sans, Be Vietnam Pro). Thêm lựa chọn có trong bài font chữ đẹp cho designer.
- Màu. Đỏ, vàng, xanh lam trên nền đen, trắng hoặc màu giấy; mỗi màu một mảng phẳng, không chuyển sắc. Ví dụ bảng màu của ColorME: #D62828, #F6BD16, #1D4ED8, #121212, #F4F1EA. Các mã này do ColorME chọn, không lấy từ tác phẩm lịch sử nào. Nền tảng về màu cơ bản có trong bài 12 màu sắc cơ bản.
- Hình. Chỉ dùng vòng tròn, hình vuông, tam giác và đường thẳng. Mỗi hình nên có nhiệm vụ: dẫn mắt, chia khối hoặc làm nền cho chữ.
- Bố cục. Dựng một lưới (grid) trước, rồi mới xoay một khối chữ hoặc đặt lệch một hình để tạo nhịp. Giữ nhiều khoảng trống. Nguyên lý cân bằng và tương phản có trong bài bố cục trong thiết kế đồ họa.
- Ảnh. Nếu dùng ảnh, cắt gọn và ghép cùng chữ thành một khối, ảnh không chỉ làm nền.
Dựng lưới, bám lưới, rồi lệch đúng một hình. Hình do ColorME tự dựng.
Kiểm tra nhanh trước khi xuất file: không quá ba màu chính; một họ chữ; mọi phần tử bám lưới trừ một điểm nhấn; không bóng đổ, không viền trang trí; dấu tiếng Việt hiển thị đủ ở chữ đậm.
Poster ví dụ làm theo năm mục kiểm tra nhanh ở trên. Hình do ColorME tự dựng.
Câu hỏi thường gặp về Bauhaus (ColorME bổ sung, 14/10/2026)
Bauhaus nghĩa là gì?
Theo Tate, tên gọi ghép từ bau (xây dựng) và haus (ngôi nhà) trong tiếng Đức, có thể nhằm gợi hình ảnh một phường hội cùng nhau xây một xã hội mới.
Có một "phong cách Bauhaus" duy nhất không?
Không hẳn. Bauhaus-Archiv ở Berlin gọi "kính, bê tông, thép" và "tròn, vuông, tam giác" là những hình dung quen thuộc dễ che mất ngôi trường thật. Thời đầu ở Weimar, trường còn chịu ảnh hưởng của trường phái Biểu hiện; hướng thực dụng, công năng chỉ thắng thế từ năm 1923 (Bauhaus Kooperation).
Ngày nay tìm hiểu Bauhaus ở đâu?
Ba tổ chức giữ các bộ sưu tập lớn: Quỹ Bauhaus Dessau, Bảo tàng Bauhaus ở Weimar và Bauhaus-Archiv ở Berlin; cả ba cùng làm dự án chung qua Bauhaus Kooperation (Quỹ Bauhaus Dessau).
Tạm kết
Hi vọng bài viết trên đây đã giúp bạn hiểu rõ hơn về phong trào Bauhaus. Nếu bạn yêu thích thiết kế và đang tìm kiếm một lộ trình học bài bản để có thể tự mình sáng tạo ra những ấn phẩm ấn tượng, bạn có thể tham khảo các khóa học thiết kế tại colorME nhé!
Tác giảThuỳ Dung
