Tất tần tật về 02 hệ màu CMYK và RGB

Đối với các bạn mới chập chững bước vào con đường design, việc phân biệt được 02 hệ màu CMYK và RGB là vô cùng khó, thậm chí đôi khi còn không biết nên sử dụng hệ màu nào. Bởi vậy, hãy cùng nhau tìm hiểu kĩ hơn về CMYK và RGB nhé!

Đối với các bạn mới chập chững bước vào con đường design, việc  phân biệt được 02 hệ màu CMYK và RGB là vô cùng khó, thậm chí đôi khi còn không biết nên sử dụng hệ màu nào. Bởi vậy, hãy cùng nhau tìm hiểu kĩ hơn về CMYK và RGB nhé!

Trả lời nhanh: hệ màu CMYK và RGB là gì, khác nhau thế nào?

RGB là hệ màu của ánh sáng: màn hình trộn ba tia đỏ, xanh lá, xanh dương, càng cộng nhiều ánh sáng thì màu càng sáng. CMYK là hệ màu của mực in: bốn lớp mực xanh lơ, hồng sẫm, vàng, đen phủ lên giấy và hấp thụ bớt ánh sáng, càng nhiều mực thì màu càng tối. Xem trên màn hình thì dùng RGB, in bằng mực bốn màu thì dùng CMYK. Bảng dưới tóm tắt theo tài liệu của Adobe về các mô hình màu.

Hệ màu cộng và hệ màu trừ viết thành hai phép tính. Màu C, M, Y trên hình là quy đổi số học, gần đúng trên màn hình, không phải màu in. Hình do ColorME tự dựng.

Những màu sắc cơ bản

Màu sắc cơ bản

Màu cơ bản là những kiến thức sơ đẳng nhất về hội họa mà những người mới theo con đường design cần phải biết. Nó là những màu sắc mà khi kết hợp với nhau theo những tỉ lệ nhất định sẽ tạo ra một màu mới nằm trong dải ánh sáng nhìn thấy. RGB và CMYK là 2 hệ màu có các hệ thống màu cơ bản khác nhau: RGB là 3 màu cơ bản của ánh sáng thông thường còn CMYK là hệ thống màu cơ bản dành cho ngành in ấn. Hãy tìm hiểu và so sánh về 2 hệ màu cơ bản này và xem chúng làm việc như thế nào.

CMYK là gì?

CMYK là từ viết tắt tiếng Anh của cơ chế hệ màu trừ, thường được sử dụng trong in ấn. Nó bao gồm các màu sau:

1. C = Cyan (xanh)

2. M = Magenta (hồng)

3. Y = Yellow (vàng)

4. K = Black (Đen) (sở dĩ dùng từ K để chỉ màu đen vì ký tự B đã được dùng để chỉ màu Blue, ngoài ra K còn có nghĩa là Key, mang ý chỉ cái gì đó là chủ yếu, là then chốt)

Nguyên lý làm việc chính của hệ CMYK là hấp thụ ánh sáng. Màu mà ta nhìn thấy là từ phần của ánh sáng không bị hấp thụ, hay nói cách khác, chúng hoạt động trên cơ chế những vật không tự phát ra ánh sáng mà chỉ phản xạ ánh sáng từ các nguồn khác chiếu tới.

Do đó thay vì thêm độ sáng để có những màu sắc khác nhau, CMYK sẽ loại trừ ánh sáng đi từ ánh sáng gốc là màu trắng để tạo ra các màu sắc khác. 3 màu Cyan, Magenta và Yellow khi kết hợp sẽ tạo ra một màu đen. Nói cho đúng thì đó là trên lý thuyết: theo Adobe, trong thực tế nhà in thêm mực đen (K) để vùng tối sâu hơn và giữ được chi tiết, và cách in chồng bốn mực này gọi là in bốn màu (four-color process).

Màu CMYK thường được sử dụng khi thiết kế phục vụ cho mục đích in ấn các thiết kế như poster, brochure, name card, catalogue, sách hoặc tạp chí,…

Mã màu CMYK được viết thế nào?

Mỗi màu CMYK là bốn con số phần trăm, mỗi số cho một loại mực, từ 0% đến 100%. Màu càng nhạt thì phần trăm mực càng thấp, màu càng đậm thì càng cao. Ví dụ trong tài liệu về chế độ màu của Photoshop: một màu đỏ tươi có thể gồm 2% cyan, 93% magenta, 90% yellow và 0% black. Cả bốn giá trị bằng 0% là màu trắng.

CMYK mô tả lượng mực chứ không mô tả một màu cố định, nên không có "bảng mã màu CMYK" nào đúng cho mọi nhà in. Adobe khuyên chọn màu theo bảng màu in sẵn của chính nhà in.

RGB là gì?

RGB là từ viết tắt tiếng Anh của cơ chế hệ màu cộng, thường được sử dụng để hiển thị màu trên các màn hình TV, monitor máy tính và những thiết bị điện tử khác (chẳng hạn như camera kỹ thuật số). Nó bao gồm các màu sau:

• R = Red (đỏ)

• G = Green (xanh lá)

• B = Blue (xanh dương)

RGB là gì?

Nguyên lý làm việc của hệ RGB là phát xạ ánh sáng, hay còn gọi là mô hình ánh sáng bổ sung (các màu được sinh ra từ 3 màu RGB sẽ sáng hơn các màu gốc)… Nếu CMYK là nơi bạn bắt đầu từ một tờ giấy trắng và sau đó thêm các màu khác, thì RGB hoạt động ngược lại. Ví dụ, khi màn hình TV tắt thì nó tối đen, khi bạn bật nó lên nó sẽ thành các màu đỏ, xanh lá cây, xanh dương, cộng thêm hiệu ứng tích lũy là màu trắng, để từ đó phát ra ánh sáng và hình ảnh.

Mã màu RGB thường được sử dụng để thiết kế vật thể trên màn hình, máy tính, điện thoại, và các thiết bị điện tử khác...

Mã màu RGB được viết thế nào?

Với ảnh 8 bit mỗi kênh, mỗi kênh R, G, B nhận một giá trị từ 0 đến 255. Theo tài liệu của Adobe, một màu đỏ tươi có thể là R 246, G 20, B 50; ba kênh bằng nhau cho ra màu xám trung tính, cả ba bằng 255 là trắng và cả ba bằng 0 là đen. Ba kênh 8 bit cho khoảng 16,7 triệu màu.

Hai ví dụ màu đỏ tươi trong tài liệu Photoshop của Adobe, đọc từng kênh. Adobe không nói hai mã này là cùng một màu. Hình do ColorME tự dựng.

Sự khác nhau giữa CMYK và RGB

CMYK và RGB sẽ được sử dụng dựa trên các mục đích khác nhau. 

Các file hệ RGB sẽ làm việc tốt với các thiết bị phát quang sử dụng ánh sáng trắng làm cơ sở. Vì thế hệ RGB được sử dụng cho các màu thể hiện trên màn hình máy tính cũng như các màu trong ngành thiết kế Web được chiếu qua các màn hình hay máy chiếu dùng ánh sáng.

Ngược lại, CMYK lại là hệ màu ưa thích của máy in, một nhà thiết kế ảnh số có thể chỉnh sửa với ảnh hệ màu RGB nhưng ảnh khi in ra trên các máy in sử dụng mực CMYK sẽ thể hiện các màu khác so với màu bạn thấy trên màn hình. 

Bởi vậy, với các thiết kế digital trên web thì bạn cần chọn lựa màu RGB còn in ấn thì sẽ chọn CMYK. Bạn cũng cần lưu ý chỉnh hệ màu ngay từ đầu để tránh màu sản phẩm và màu thiết kế không khớp nhau.

Vì sao màu RGB tươi lại xỉn đi khi chuyển sang CMYK?

Mỗi thiết bị chỉ tái tạo được một dải màu nhất định, gọi là gamut. Adobe giải thích rằng màn hình dùng không gian màu RGB còn máy in dùng không gian màu CMYK, hai dải màu này khác nhau, nên có những màu thấy trên màn hình mà mực không in ra được, và ngược lại. Màu nằm ngoài khả năng của thiết bị gọi là màu ngoài gamut (out of gamut).

Nhóm hay gặp nhất là các màu neon: theo hướng dẫn của Illustrator, một số màu RGB như màu neon không in được vì không có màu tương đương trong CMYK. Khi chuyển hệ, phần mềm đưa những màu này về màu in được gần nhất, nên chúng trầm hơn bản trên màn hình. Photoshop cũng nhắc rằng việc chuyển đổi thay đổi giá trị màu vĩnh viễn.

Sơ đồ minh hoạ, không theo tỉ lệ: màu neon nằm ngoài dải màu CMYK nên khi chuyển hệ bị đưa về màu in được gần nhất. Hình do ColorME tự dựng.

Profile màu là gì và nên chọn profile nào?

RGB và CMYK mới là mô hình màu. Cùng một bộ số ra màu khác nhau tuỳ không gian màu cụ thể, và không gian đó được mô tả bằng một profile màu (ICC profile) gắn theo file.

• sRGB: Adobe khuyên dùng khi chuẩn bị ảnh cho web, vì nó mô tả không gian màu của màn hình tiêu chuẩn dùng để xem ảnh trên web.
• Adobe RGB: Adobe khuyên dùng khi chuẩn bị tài liệu để in, vì dải màu của nó chứa một số màu in được (đặc biệt là các màu cyan và xanh dương) mà sRGB không mô tả được.
• Profile CMYK: theo Adobe, mọi không gian làm việc CMYK đều phụ thuộc thiết bị, tức là dựa trên một tổ hợp mực và giấy có thật.

Bảng dưới là vài profile CMYK có trong sổ đăng ký profile của ICC (International Color Consortium), kèm loại giấy và tổng lượng mực tối đa (TAC) ghi trong sổ.

ICC ghi rõ họ không khuyến nghị profile nào cho từng trường hợp. Vì vậy trước khi dàn trang, hãy hỏi xưởng in dùng profile nào cho loại giấy bạn chọn.

Đen 100% K, đen "rich black" và tổng lượng mực

Đen 100% K chỉ dùng mực đen; rich black là đen pha thêm C, M, Y để mảng đen sâu hơn. Hãng giấy Domtar tóm tắt trong bài mẹo chuẩn bị in: rich black hợp với mảng màu lớn nhưng có thể gây lệch chồng màu và làm nhoè chữ nhỏ, còn 100% K giúp chữ và nét mảnh sắc nhất nhưng có thể khiến mảng lớn trông nhạt. Domtar nêu một công thức ví dụ là C60 M40 Y40 K100; đó là ví dụ của họ, xưởng in của bạn có thể dùng công thức khác.

Tổng lượng mực (TAC, total area coverage) là tổng phần trăm của bốn mực tại một điểm. Mỗi profile có giới hạn riêng: bảng trên ghi từ 300% đến 350%, và cùng dữ liệu FOGRA39 còn có bản Coated_Fogra39L_VIGC_260 giới hạn ở 260%. Giới hạn đúng là con số xưởng in đưa cho bạn.

Hai ô đen trên hình dùng cùng một mã màn hình; khác biệt giữa 100% K và rich black nằm ở lượng mực trên giấy. Công thức rich black là ví dụ của Domtar. Hình do ColorME tự dựng.

Màu pha sẵn (spot color, Pantone) khác gì CMYK?

Theo Adobe, màu spot là mực được pha sẵn, dùng thay hoặc bổ sung cho mực bốn màu, và mỗi màu spot cần một bản in riêng. Mực spot có thể tái tạo chính xác những màu nằm ngoài dải màu của in bốn màu, nên được dùng khi cần ít màu nhưng phải thật chuẩn; đổi lại, mỗi bản in thêm làm tăng chi phí. Về hệ màu pha sẵn Pantone, đọc thêm bài Pantone là gì và khác RGB, CMYK thế nào.

Nên thiết kế bằng RGB rồi chuyển sau, hay dùng CMYK ngay từ đầu?

• Sản phẩm chỉ xem trên màn hình: dùng RGB. Adobe khuyên không nên đặt màu bằng CMYK cho nội dung chỉ dùng trên web.
• Ảnh chụp và ảnh ghép sẽ đem in: Adobe viết rằng nếu bắt đầu từ ảnh RGB thì tốt nhất nên chỉnh sửa trong RGB rồi chuyển sang CMYK ở cuối quá trình, và dùng Proof Setup để xem trước kết quả.
• Bố cục in có logo, chữ, mảng màu phẳng (catalogue, brochure, bao bì): tạo file CMYK ngay từ đầu, như lời khuyên ở trên, để mọi màu bạn chọn đều in được.

Chuyển đổi qua lại giữa các hệ màu

Trong hầu hết các phần mềm đồ họa đều có chức năng cho bạn chuyển đổi qua lại giữa các hệ màu. Dưới đây là cách làm ở 2 phần mềm thông dụng nhất -  Photoshop và Illustrator để các bạn tham khảo.

• Trong Illustrator : Vào menu File -> Document Color Mode -> CMYK Color (hoặc RGB Color)

• Trong Photoshop : Vào menu Image -> Mode -> chọn mode muốn chuyển.

Tuy nhiên, do CMYK là hệ màu trừ và RGB là hệ màu cộng nên khi chuyển đổi qua lại sẽ không tránh khỏi tình trạng bị lệch màu. Sau khi chuyển đổi, các thông số của từng màu sẽ không phải số nguyên chẵn mà là các số thập phân lẻ, tùy theo mode màu mà kết quả các bạn nhận được sẽ sáng hơn hoặc tối hơn màu ban đầu.

Khi chỉ cần tra nhanh một mã màu, bạn có thể dán mã HEX hoặc RGB vào công cụ đổi mã màu HEX, RGB, CMYK của ColorME để xem ngay giá trị tương ứng; đây là phép đổi theo công thức chuẩn để tham khảo, màu in thật vẫn nên được in thử.

Chuyển RGB sang CMYK trong Photoshop

Theo hướng dẫn chuyển chế độ màu của Photoshop:

1. Lưu một bản sao còn đủ layer trước khi chuyển.
2. Vào Image > Mode và chọn CMYK Color.
3. Bật View > Proof Colors để xem trước ảnh sẽ trông ra sao khi in.
4. Nếu xưởng in yêu cầu một profile cụ thể, dùng Edit > Convert to Profile và chọn đúng profile đó.

Chuyển RGB sang CMYK trong Illustrator

Theo hướng dẫn của Illustrator, vào File > Document Color Mode rồi chọn CMYK Color cho bản in hoặc RGB Color cho màn hình. Khi bạn chọn một màu ngoài gamut, bảng Color hoặc Color Picker hiện một tam giác cảnh báo (Out of Gamut Warning); bấm vào đó để đổi sang màu in được gần nhất.

Bảng quy đổi mẫu cho 8 màu quen thuộc

Bảng này do ColorME tự tính bằng công thức số học đơn giản mà W3C mô tả trong CSS Color Module Level 5 (bản nháp làm việc). W3C viết rằng phép đổi này chỉ gần đúng vì nó không biết gì về mực hay độ nở điểm in (dot gain). Đây là quy đổi số học, không qua profile: con số trong phần mềm sẽ khác, và đây không phải màu nhà in sẽ in ra.

Những lỗi về hệ màu thường gặp khi đem in

• Dùng màu neon trong RGB rồi chuyển CMYK sát giờ gửi in, màu xỉn đi mà không kịp chỉnh.
• Chọn màu in chỉ theo màn hình khi chưa thiết lập quản lý màu.
• Chuyển hệ màu qua lại nhiều lần trên cùng một file.
• Dùng rich black cho chữ nhỏ và nét mảnh.
• Coi bộ số CMYK từ công cụ quy đổi là màu sẽ in ra.

Checklist màu trước khi gửi file in

1. Hỏi xưởng in: profile CMYK nào, giới hạn tổng lượng mực bao nhiêu, công thức đen cho mảng lớn.
2. File và ảnh bên trong đúng hệ màu, đúng profile xưởng in yêu cầu.
3. Chữ đen và nét mảnh dùng 100% K.
4. Đã xem trước bằng Proof Colors và in thử khi màu quan trọng.
5. Kiểm tra lại độ phân giải, tràn lề và hệ màu. Công cụ kiểm tra file in của ColorME "đưa ra gợi ý về hệ màu dựa trên file", nhưng như trang công cụ ghi, "hãy luôn xuất PDF theo chuẩn nhà in yêu cầu và xin bản in thử khi màu quan trọng".

Đang làm ấn phẩm cụ thể? Xem hai bài catalogue là gì và brochure là gì để nắm khổ giấy và quy trình in; còn bài vòng tròn màu sắc giúp bạn phối màu trước khi nghĩ đến chuyện in.

Câu hỏi thường gặp về CMYK và RGB

CMYK gồm 4 màu gì, RGB gồm 3 màu gì?

CMYK là bốn mực Cyan, Magenta, Yellow và Black (K). RGB là ba tia sáng Red, Green, Blue; cả ba ở cường độ tối đa cộng lại thành trắng.

Đăng mạng xã hội thì dùng RGB hay CMYK?

Dùng RGB, vì ảnh được xem trên màn hình. Adobe khuyên dùng sRGB khi chuẩn bị ảnh cho web.

Chuyển CMYK sang RGB trong Photoshop thế nào?

Cũng ở Image > Mode, chọn RGB Color. Màu đã mất khi chuyển sang CMYK không tự quay lại, nên hãy giữ file RGB gốc.

Có bảng mã màu CMYK chuẩn không?

Không có bảng nào đúng cho mọi nhà in. Bảng đáng tin nhất là bảng màu in sẵn do chính xưởng in của bạn cung cấp.

Lời kết

Hi vọng rằng qua bài viết trên các bạn đã hiểu rõ được các đặc trưng cơ bản về 02 hệ màu chính: CMYK và RGB. Đối với các bạn đang bắt đầu theo đuổi con đường design, hiểu rõ về màu sắc mới chỉ là một khía cạnh nhỏ. Còn rất nhiều kiến thức quan trọng khác mà các bạn cần nắm rõ. Bởi vậy, hãy tham khảo ngay khóa học thiết kế của ColorME nhé!

Tham khảo: Học thiết kế đồ họa Online.