Tin sáng tạo quốc tế 09/11: The New York Times 175 năm với bộ số Fraktur vẽ riêng, Vocation Brewery dựng nhận diện quanh một con mắt

NYT 175 năm: XYZ Type vẽ riêng số 175 kiểu Fraktur; nhận diện bia Vocation, catalogue Everything At Once, tạp chí Nea, Design Week Montréal, ảo giác năm.

Bản tin ColorME Newsroom đầu tuần mở đầu bằng một bài học về chữ: để kỷ niệm 175 năm, The New York Times nhờ xưởng chữ XYZ Type vẽ riêng bộ số "175" theo kiểu chữ Fraktur của tên báo, vì gõ thẳng bằng font có sẵn thì con số trông "xẹp" cạnh tên báo. Tiếp theo là ba dự án in ấn đáng lưu lại để học: nhận diện bia Vocation của Turner Duckworth với một con mắt duy nhất và mỗi vị bia một mảng màu, cuốn catalogue "Everything At Once" của Studio Yukiko làm từ những phiến đá khắc chữ, và tạp chí Nea số 3 dàn trang quanh một đường kẻ mảnh giữa trang. Sau đó là bộ nhận diện Tuần lễ Thiết kế Montréal 2026 ghép hai kiểu chữ không chân rất khác nhau, ảo giác thị giác của năm với hai bánh răng, và cuối cùng là 28 ý kiến từ giới thiết kế về chuyện bắt đầu sự nghiệp sáng tạo lúc này, rất đáng đọc nếu bạn đang học hoặc vừa ra trường.

1. 175 năm The New York Times: bộ số "175" được vẽ riêng theo chữ Fraktur của tên báo

Chuyện gì xảy ra. Theo Abduzeedo (07/11), dẫn lại bài của The Brand Identity, nhóm thiết kế truyền thông của The New York Times do giám đốc sáng tạo Jessi Brattengeier dẫn dắt đã làm bộ nhận diện cho dịp kỷ niệm 175 năm. Điểm xuất phát rất đời thường: khi gõ bộ số 175 bằng NYT Fraktur, kiểu chữ Gothic (blackletter) do Ed Benguiat vẽ cho tên báo, con số trông yếu hẳn khi đặt cạnh dòng chữ The New York Times. Vì vậy báo mời xưởng chữ XYZ Type vẽ riêng ba chữ số, đồng thời mời nhà thiết kế chuyển động Kiffer Keegan làm song song phần hoạt hình cho màn hình đêm giao thừa, để bản tĩnh và bản động cùng phát triển.

Cách vẽ một con số "hợp gia đình". Jesse Ragan, đồng sáng lập XYZ Type, không thêm nét uốn lượn cầu kỳ mà chọn những đường cong Gothic giản dị, mượn chi tiết từ chính các chữ cái trong tên báo: số 1 lặp lại chân chữ (serif) của chữ h, số 7 hất nét như chân chữ k, còn số 5 thon dần ở cuối như chữ s. Bộ số đi kèm hai kiểu chữ quen thuộc của báo là Cheltenham Light và Franklin. Đây là cách làm rất đáng học khi bạn cần thêm chữ hoặc số vào một logo có sẵn: đừng gõ font gần giống, hãy tìm "gen" của các chữ đã có rồi vẽ tiếp.

Logo lùi lại khi nội dung lên tiếng. Ở các bài viết, biểu tượng 175 được dùng rất tiết chế. Với loạt 15 bài "Eyewitness", họa sĩ minh họa Matt Dorfman cắt dán trang nhất ngày 30/5/1910 viết về phi công Glenn Curtiss với hình chiếc máy bay hai tầng cánh màu nâu đỏ và một chấm tròn đỏ son, không cần logo to.

Ra khỏi trang giấy. Bộ quy chuẩn cho đối tác được viết khá "lỏng" để mỗi bên tự kéo giãn nhận diện vào không gian thật. Tại Spring Studios, nhà thiết kế kiến trúc Ingrid Schmaedecke dựng những bức tường xám than so le, tủ kính phản chiếu các câu trích về tự do báo chí in bằng Cheltenham Light màu trắng, cạnh một trang nhất năm 1851 cao từ sàn tới trần. Còn ở các trường đại học, tour "Bearing Witness" biến một xe tải giao hàng thành tờ báo di động với hai cột chữ Cheltenham Light chạy dọc thùng xe.

Vì sao người học thiết kế nên xem. Dự án cho thấy ba kỹ năng chữ mà giáo trình nào cũng nhắc nhưng ít khi có ví dụ đẹp như vậy: hiểu cấu trúc chữ Gothic (xem thêm font chữ Gothic tiếng Việt), ghép một kiểu chữ trưng bày với hai kiểu chữ đọc (xem 8 gợi ý khi kết hợp font chữ), và viết quy chuẩn đủ chặt để giữ bản sắc nhưng đủ mở để đối tác sáng tạo, điều bạn sẽ gặp khi làm brand guideline.

2. Vocation Brewery: Turner Duckworth dựng lại nhận diện bia quanh một con mắt, mỗi vị một mảng màu

Tin chính. Theo Abduzeedo (07/11), studio Turner Duckworth đã làm lại nhận diện cho nhà máy bia thủ công Vocation. Họ lược thương hiệu về hai ý gốc: tận tâm với nghề nấu bia, và bia thủ công là cho số đông chứ không chỉ cho số ít. Toàn bộ hệ thống mọc ra từ một dấu hiệu duy nhất: con mắt, vốn là logo phụ của hãng trước đây, nay thành tâm điểm tượng trưng cho sự tập trung.

Minh họa ồn ào, hệ thống thì kỷ luật. Trên lon Life and Death, con mắt trắng nằm giữa nền đen, xung quanh là dây leo xanh, đầu lâu, trăng khuyết, rắn, chim và hoa bia vẽ bằng nét đều một độ dày (monoline). Tên mỗi loại bia ghép hai thứ "không nên đi cùng nhau": Life and Death, Heart and Soul, Love and Hate, Naughty and Nice, dễ gọi khi đứng ở quầy bar.

Chữ và lưới giữ trật tự. Tên bia dùng chữ hoa đứng hẹp (condensed) rất đậm trên các ô màu phẳng; dòng phụ về loại bia, nồng độ, hương vị dùng chữ hoa nhỏ (small caps) nhẹ nhàng. Lưới phía sau các ô tên rất chặt: ba cột, ô bằng nhau, không trang trí. Chính sự kỷ luật này cho phép phần minh họa được "ồn" mà tổng thể vẫn gọn.

Thu nhỏ vẫn đọc được. Ở kích thước nhỏ nhất, chiếc biển gắn vòi bia (pump clip) thu cả ý tưởng vào một hình tròn: con mắt ở trên, tên bia ở dưới, màu làm phần còn lại. Lon Hilltop, loại lager nhẹ nhất của hãng, kể câu chuyện nhà máy nằm trên đỉnh đồi khó tới bằng hình người có cánh và hoa bia trên nền xanh nhạt.

Đây là ví dụ đẹp cho bài học "một dấu hiệu, nhiều ứng dụng" khi làm bộ nhận diện thương hiệu: thử đặt logo của bạn lên một biển tròn 5 cm, nếu vẫn nhận ra thì hệ thống đã đủ mạnh.

3. Everything At Once: Studio Yukiko làm catalogue hậu hiện đại thành những phiến đá khắc chữ

Dự án. Theo Abduzeedo (07/11), Studio Yukiko thiết kế cuốn catalogue triển lãm "Everything At Once" về chủ nghĩa hậu hiện đại 1967 đến 1992 của bảo tàng Bundeskunsthalle (Đức). Bìa chỉ có một phiến đá xám khắc tên sách và niên đại trên nền đỏ phẳng: không ảnh, không cắt dán. Ý tưởng là một "bia mộ" cho chủ nghĩa hậu hiện đại, và cuốn sách dày nặng tới mức phải nâng bằng hai tay, nhóm thiết kế tận dụng chính sức nặng đó.

Đá mở mỗi chương, màu chia từng phần. Mỗi chương bắt đầu bằng một khối đá khác hình, khắc một câu khác: "Ruins of Modernism" trên bậc thang, "Protect Me From What I Want" trên tấm bia nền hồng, "Anything Goes" trên khối trụ lăn qua trang xanh ngọc. Mỗi chương có một màu nền riêng: đỏ cho phần mở đầu, cam cho phần tàn tích, xanh ngọc cho phần giữa, hồng cho các chương bia mộ, xanh lá cho phần danh mục.

Đảo ngược thứ bậc chữ, nhưng lưới vẫn giữ. Các kiểu chữ từ nhiều thập kỷ nằm cạnh nhau trên cùng trang: chữ có chân cạnh chữ không chân, chữ hoa La Mã khắc đá cạnh chữ tròn béo. Số trang chạy rất to ở góc, chú thích phình gần bằng ảnh. Abduzeedo gọi đó là đảo ngược trật tự quen thuộc: chữ nhỏ thành to, ảnh to thành nhỏ, còn lưới bên dưới vẫn giữ mọi thứ đứng yên.

Nếu bạn muốn hiểu vì sao một trang "phá luật" vẫn dễ đọc, hãy xem lại hệ thống lưới trong thiết kế: phá thứ bậc chữ chỉ đẹp khi lưới đủ vững.

4. Nea Magazine số 3: một đường kẻ mảnh giữa trang, mực xanh lá và giấy thô để thấy chữ xuyên qua

Dự án. Theo Abduzeedo (07/11), Studio Gabriele Colia (Ý) dàn trang cho tạp chí Nea số 3, chủ đề "phi địa điểm" (non-places) theo khái niệm của nhà nhân học Marc Augé năm 1992: những nơi trung chuyển vô danh như sân bay, nhà ga. Số báo gồm năm loạt ảnh từ Ý, Mỹ, Đức, Hà Lan, Palestine, mỗi loạt đi kèm một truyện ngắn chưa xuất bản viết dựa trên ảnh.

Song ngữ mà không chia hai cột cứng. Ở bài mở đầu, mực đen được đổi thành xanh lá. Tiếng Ý và tiếng Anh không đặt hai cột song song kiểu bản dịch; đoạn tiếng Ý dùng chữ không chân, đoạn tiếng Anh dùng chữ slab đơn cách (monospaced) nhẹ hơn, hai bên đổi cột cho nhau và thỉnh thoảng bị ngắt bởi một câu nổi bật trải hết chiều ngang.

Giấy là một phần của ý tưởng. Cuốn tạp chí khổ 26 x 18 cm, 104 trang, ruột giấy không tráng phủ Fedrigoni Arena Rough 120 gsm, bìa nâu ấm Fedrigoni Materica 250 gsm in chữ NEA xanh lá cỡ lớn ở mép dưới. Gáy khâu chỉ tay để sách mở phẳng, không kẹp mất sơ đồ ở giữa. Giấy 120 gsm không hoàn toàn đục, nên khi soi đèn, chữ và hình ở trang sau hiện mờ qua trang trước, một hiệu ứng hợp với chủ đề "nơi chốn mờ nhòe".

Hai bài đọc kèm: editorial design là gì và định lượng giấy gsm là gì để chọn giấy cho ấn phẩm in đầu tiên của bạn.

5. Tuần lễ Thiết kế Montréal 2026: hai kiểu chữ không chân, một kiểu vẽ tiêu đề, một kiểu gánh lịch dày đặc

Dự án. Theo Abduzeedo (07/11), dẫn lại Fonts In Use, studio Principal (Montréal) cùng đơn vị tổ chức Index-Design làm nhận diện, chiến dịch và nền tảng số cho Semaine Design de Montréal, lễ hội thiết kế lần đầu tổ chức cuối tháng 4/2026 tại hơn 50 địa điểm trong thành phố. Hai kiểu chữ không chân chia việc rõ ràng: James của Ornamental & Title Type, nét đều mảnh, đỉnh nhọn như kim, vòng tròn rộng, dùng cho logo chữ, tiêu đề và biển chỉ dẫn; còn Office Sans của Riptype, kiểu tân grotesque, gánh phần lịch trình song ngữ dày đặc.

Nét đứt như bản vẽ kỹ thuật. Trên poster dán tường, những đường chéo nét đứt màu đen cắt thẳng qua khối chữ, và ba vòng tròn nét đứt chồng lên nhau như dấu định vị trên bản vẽ kiến trúc. Hệ vòng tròn này quay lại trên bìa cuốn ảnh "Ce qui est vu / What Is Seen" dưới dạng ép nhũ bạc.

Đến cả băng dính cũng theo lưới. Một dải giấy đỏ son quấn quanh thùng carton dùng các đường kẻ dọc mảnh để tách ngày tháng nhỏ bằng Office Sans khỏi chữ James cỡ lớn tràn ra mép cắt.

Bài học dễ áp dụng: chọn một kiểu chữ có cá tính cho tiêu đề và một kiểu chữ trung tính, nhiều độ đậm cho thông tin. Các thuật ngữ như grotesque, monoline, small caps đều có trong bài các thuật ngữ về typography.

6. Ảo giác thị giác của năm: hai bánh răng quay cùng tốc độ, nhưng bạn sẽ thấy một cái nhanh hơn

Chuyện gì xảy ra. Theo Creative Bloq (08/11), cuộc thi Best Illusion of the Year Contest vừa công bố tác phẩm thắng giải của Jacky Z. J. Yueh và Joan Danielle K. Ongchoco (Phòng thí nghiệm Tri giác và Nhận thức, Đại học British Columbia, Canada). Video cho thấy hai bánh răng quay cùng tốc độ, nhưng nếu nhìn chăm chú vào chấm trắng trên bánh răng bên trái, bạn sẽ thấy bánh răng bên phải quay nhanh hơn. Nhìn vào khoảng giữa hai bánh răng thì hiệu ứng biến mất.

Vì sao. Thị giác ngoại vi (vùng rìa mắt) nhạy với chuyển động hơn vùng nhìn thẳng. Phần thứ hai của thí nghiệm còn thú vị hơn: khi chỉnh vị trí để bánh răng phải trông như được bánh răng trái "kéo" theo, người xem thấy nó quay còn nhanh hơn nữa. Kết luận của nhóm: cảm giác về quan hệ nhân quả, dù không có thật, cũng làm thay đổi cách ta cảm nhận tốc độ.

Dùng được gì cho thiết kế chuyển động. Người xem cảm nhận tốc độ theo ngữ cảnh chứ không chỉ theo con số. Khi làm motion graphics, hai vật cùng tốc độ nhưng một vật "trông như bị đẩy" sẽ có vẻ nhanh hơn, nên đôi khi chỉ cần đổi bố cục, không cần đổi keyframe. Nguyên tắc nhấn mạnh và chuyển động có trong bài 7 nguyên tắc thiết kế phải nằm lòng.

7. Bắt đầu sự nghiệp sáng tạo lúc này: 28 người trong nghề nói gì

Con số khiến ai cũng giật mình. It's Nice That cùng Creative Lives in Progress vừa đăng loạt bài "Starting a creative career has never felt harder". Mở đầu là một số liệu từ công ty tuyển dụng thiết kế Represent: năm 2016 họ tuyển cho 118 vị trí junior, còn từ đầu năm nay chỉ có 22, giảm 81%. Nguyên nhân đan xen: COVID, kinh tế bất ổn và AI tạo sinh. Nhóm biên tập đã hỏi 25 người (nhà thiết kế, chủ studio, nhà tuyển dụng, giảng viên) và ba người mới vào nghề.

Tin tốt: vị trí junior có thể quay lại, nhưng sẽ khác. Jan Jensen (Residence) dự đoán sẽ có một đợt "điều chỉnh" khi các công ty nhận ra nguồn nhân lực kế cận đang cạn. Cat How, đồng sáng lập How & How, đồng ý nhưng nhấn mạnh ngành sẽ phải "chủ động xây lại bậc thang đầu tiên". Max Ottignon (Ragged Edge) cho rằng người trẻ thường hiểu công nghệ mới trực giác hơn, đó là lợi thế lớn. Nhiều người dùng chữ "lai" (hybrid) và "không tuyến tính" để tả con đường sắp tới; Dan Crowder (Craft) dự đoán vị trí đầu tiên điển hình sẽ là hợp đồng 6 đến 12 tháng.

Khi máy làm nhanh, khả năng phán đoán mới đắt. Tadhg McCarthy (Elsewhen) kể năm nay đã xem rất nhiều bản mẫu "rất ấn tượng và hoàn toàn vô nghĩa": tạo ra thứ trông thuyết phục giờ gần như tức thì, nhưng biết thứ gì nên tồn tại vẫn cần thời gian. "Biết giữ gì và bỏ gì" giờ là kỹ năng thiết yếu. Caterina Bianchini (Studio NARI) khuyên: "Hãy tiếp tục làm. Theo đuổi điều bạn thích và tập giải thích các quyết định của mình. Khả năng phán đoán lớn lên khi bạn làm việc." Mina Popa thì tin rằng bắt đầu sự nghiệp trong ba năm tới sẽ là chuyện "không chờ ai cho phép".

Lời khuyên cụ thể cho portfolio. Cat How khuyên làm lại portfolio để cho thấy "bằng chứng rằng bạn phân biệt được cái tốt với cái gần tốt, và giải thích được vì sao", đồng thời rèn kỹ năng viết: thói quen "săn câu đúng và sắc nhất" giúp cô nhiều hơn bất kỳ phần mềm nào. Lisa Smith (Uncommon) nói: "Hãy sống một cuộc sống cho bạn điều gì đó để nói. Đọc ngoài thiết kế. Rời Pinterest. Đi đến nơi lạ. Làm thứ gì đó bằng tay." Còn Liz Stone (OK COOL) nhắc rằng sự nghiệp sáng tạo giờ đòi hỏi chăm chút tư duy ngang với kỹ năng: "Bạn có thể lo lắng mà vẫn tò mò."

Với người đang học, hai việc làm được ngay tuần này: viết lại phần giải thích cho từng dự án theo gợi ý trong bài cách viết case study portfolio thiết kế, và rà lại 5 lỗi phổ biến khi làm portfolio.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao The New York Times không dùng luôn font NYT Fraktur cho số 175?

Theo Abduzeedo, khi gõ thẳng bằng NYT Fraktur, bộ số 175 trông yếu khi đặt cạnh tên báo. XYZ Type vẽ lại ba chữ số, mượn chi tiết từ các chữ h, k, s trong tên báo để con số trông cùng một gia đình với logo.

Chữ Gothic (blackletter) là gì?

Blackletter là nhóm chữ có nét gãy, đậm, nhiều góc, phổ biến ở châu Âu thời Trung cổ. Fraktur là một nhánh của nhóm này. Ngày nay chữ Gothic hay xuất hiện ở tên báo, nhãn bia, hình xăm và poster nhạc.

Làm sao chọn hai kiểu chữ cho một bộ nhận diện?

Cách của Tuần lễ Thiết kế Montréal là một ví dụ dễ học: một kiểu chữ có cá tính cho tiêu đề và logo (James), một kiểu chữ trung tính, dễ đọc ở cỡ nhỏ cho thông tin dày đặc (Office Sans). Hai kiểu nên khác nhau rõ ràng để mỗi kiểu có một vai.

Định lượng giấy 120 gsm có mỏng không?

120 gsm dày hơn giấy in văn phòng thông thường (khoảng 70 đến 80 gsm) nhưng vẫn chưa đục hẳn. Tạp chí Nea cố ý chọn giấy không tráng phủ 120 gsm để chữ ở trang sau hiện mờ khi soi đèn, hợp với chủ đề của số báo.

Người mới học thiết kế nên chuẩn bị gì khi vị trí junior ít đi?

Theo những người được It's Nice That phỏng vấn: tiếp tục làm dự án và đưa cho người thật xem, tập giải thích quyết định thiết kế bằng lời, rèn kỹ năng viết, và làm portfolio cho thấy bạn biết phân biệt cái tốt với cái gần tốt.

Đọc thêm

Tin sáng tạo quốc tế được cập nhật mỗi ngày trong mục Newsroom của Blog ColorME. Hai bản tin gần nhất: Hush của VALORANT diễn hoạt bằng Spine 2D và After Effects và Shuffle Variable, một font với hai thanh trượt.