Ý tưởng báo tường 20/11: bố cục, chữ trang trí, cách vẽ đầu báo

Ý tưởng báo tường 20/11 khổ A0: 5 bố cục, 6 bước vẽ đầu báo, chữ trang trí có dấu tiếng Việt, 4 bảng màu, lịch làm theo nhóm 12 ngày.

Trả lời nhanh: Một tờ báo tường 20/11 đẹp thường có 5 phần: đầu báo (tên báo vẽ chữ trang trí to, rõ), dòng chủ đề và tên lớp, 3 đến 5 bài viết hoặc bài thơ, 1 đến 2 bức tranh, và các góc trang trí như hoa, phấn, sách vở. Mình khuyên chọn khổ A0 (841 x 1189 mm), chia lưới trước bằng bút chì, vẽ đầu báo chiếm khoảng 1/4 đến 1/3 chiều cao tờ giấy, và chỉ dùng 3 đến 4 màu chính. Bảng dưới tóm tắt cả bài.

Ba mẫu báo tường 20/11 khổ A0 cho lớp giả định Lớp 9A: “Phấn trắng” (đầu báo ngang, 3 cột), “Hoa tri ân” (2 cột lệch) và “Người lái đò” (bố cục chữ Z). Hình do ColorME tự vẽ.

Tất cả hình trong bài là mẫu ColorME tự vẽ cho một lớp học giả định ("Lớp 9A"), không chụp báo tường của trường hay học sinh nào. Bạn cứ lấy bố cục, kiểu chữ và bảng màu làm điểm xuất phát rồi đổi theo ý lớp mình.

Báo tường 20/11 là gì, vì sao các lớp làm vào dịp này?

Báo tường là tờ báo được viết tay hoặc in, treo trên tường, bảng hay vách để mọi người đứng đọc ở nơi chung (Wikipedia: Wall newspaper). Ở trường học Việt Nam, mỗi lớp thường làm một tờ báo tường vào dịp 20/11 để gửi lời tri ân thầy cô; nhiều trường chấm và trao giải.

Ngày 20/11 có gốc từ "Ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo": Công đoàn Giáo dục Việt Nam tham gia hội nghị của Liên hiệp quốc tế các công đoàn giáo viên (FISE) tại Warszawa năm 1957, chọn ngày 20/11/1958 làm ngày kỷ niệm, và ngày này được tổ chức lần đầu năm 1958 ở miền Bắc (Wikipedia tiếng Việt: Ngày Nhà giáo Việt Nam). Ngày 28/9/1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 167-HĐBT, Điều 1 ghi: "Từ nay hàng năm sẽ lấy ngày 20 tháng 11 là ngày Nhà giáo Việt Nam" (Cổng thông tin Chính phủ: Quyết định 167/HĐBT).

Điều 3 của quyết định này dặn việc tổ chức ngày Nhà giáo cần "trọng thể và thiết thực, tránh hình thức phô trương, gây phiền hà cho học sinh và cha mẹ học sinh". Với báo tường cũng vậy: đẹp nhờ bố cục và chữ, không nhờ vật liệu đắt tiền.

Các phần của một tờ báo tường 20/11

Mỗi trường có thể lệ riêng (khổ giấy, số bài, có cho dán ảnh in không), nên đọc kỹ trước. Cấu trúc thường gặp:

Trên báo in, phần tên báo thiết kế riêng ở đầu trang nhất gọi là nameplate hay masthead: nó có kiểu chữ, màu riêng và có thể kèm hoạ tiết hoặc khẩu hiệu (Wikipedia: Nameplate). Đầu báo tường cũng vậy: đó là "bộ mặt" quyết định người xem có dừng lại hay không.

Khổ giấy và 5 bố cục báo tường thường gặp

Khổ giấy A0, A1

Khổ A theo chuẩn ISO 216 có cùng tỉ lệ cạnh √2:1, mỗi khổ bằng một nửa khổ lớn hơn liền trên (Wikipedia: ISO 216). Vì vậy hai tờ A1 ghép cạnh dài sẽ ra đúng một tờ A0.

Nguồn kích thước: bảng khổ giấy A trong trang ISO 216. Mẹo thường gặp: phác bố cục trên tờ A4 trước, vì A4 cùng tỉ lệ với A0 nên mọi ô chia ở bản nhỏ phóng lên tờ lớn vẫn giữ nguyên hình dạng (A0 to gấp 4 lần A4 theo mỗi cạnh).

Chừa lề và kẻ lưới

Mình chừa lề khoảng 3 đến 5 cm quanh tờ A0 (cách làm thường gặp, đủ chỗ cho viền và để mép giấy quăn không che chữ), rồi kẻ lưới mờ bằng bút chì: 2 hoặc 3 cột, khe giữa các cột khoảng 2 cm. Nhờ lưới, các ô bài thẳng hàng dù mỗi bạn viết một kiểu chữ.

Tờ A0 841 x 1189 mm vẽ đúng tỉ lệ: lề 40 mm, đầu báo cao 1/4 tờ, 3 cột khoảng 240 mm cách nhau 20 mm. Bên phải: A0 bằng 16 tờ A4 (gấp 4 lần mỗi cạnh) và bằng 2 tờ A1. Hình do ColorME tự vẽ.

5 bố cục thường gặp

1. Đầu báo ngang, 3 cột: đầu báo chạy hết chiều ngang phía trên, bên dưới 3 cột bài. Dễ nhất, hợp tờ A0 dựng đứng hoặc nằm ngang.
2. Đầu báo ngang, 2 cột lệch: một cột rộng cho tranh chính và bài lớn, một cột hẹp cho thơ và góc vui. Nhìn hiện đại hơn 3 cột đều nhau.
3. Trang sách mở: chia tờ thành hai "trang sách" có gáy ở giữa, đầu báo vắt ngang hai trang. Hợp chủ đề "trang vở", "bài học đầu tiên".
4. Đầu báo ở giữa: tên báo trong khung tròn hoặc hình bông hoa ở chính giữa, bài xếp xung quanh. Đẹp nhưng khó canh.
5. Bố cục chữ Z: đầu báo trên trái, tranh chính trên phải, bài viết dưới trái, thơ và chữ ký lớp dưới phải. Mắt người xem đi theo đường chữ Z nên đọc rất tự nhiên.

5 bố cục trên cùng khổ A0, mỗi màu là một loại nội dung: vàng là đầu báo, xanh là bài viết, hồng là thơ, xanh lá là tranh, cam là góc vui. Đường chấm ở bố cục 5 là hướng mắt đọc theo chữ Z. Hình do ColorME tự vẽ.

Nguyên tắc chung giống hệt khi làm poster: một thứ to nhất, vài thứ vừa, còn lại nhỏ và thẳng hàng. Nếu muốn hiểu sâu hơn vì sao, đọc bài bố cục trong thiết kế đồ hoạ và bài tư duy thiết kế poster.

Cách vẽ đầu báo tường 20/11 từng bước

Chọn tên báo

Tên ngắn thì chữ được to, mà chữ to thì đầu báo đẹp. Mình gợi ý 2 đến 4 chữ. Vài ý tưởng tên báo:

• Tri ân, Mùa tri ân, Lời tri ân
• Ơn thầy, Nhớ ơn thầy cô
• Phấn trắng, Bảng xanh, Bục giảng
• Người lái đò, Chuyến đò tri thức
• Trang vở hồng, Hoa tri ân

Tên báo nên ăn với hình đi kèm: "Phấn trắng" với bảng và viên phấn, "Người lái đò" với con đò, "Hoa tri ân" với bó hoa.

6 bước vẽ đầu báo

1. Đặt khung đầu báo. Kẻ một hình chữ nhật cao khoảng 1/4 đến 1/3 tờ giấy. Trong khung, chia 2 vùng: vùng chữ (khoảng 2/3) và vùng hình (khoảng 1/3).
2. Phác hình minh hoạ bằng khối đơn giản. Bó hoa là vài hình tròn và một hình tam giác; quyển sách là hai hình thang; con đò là một hình bán nguyệt dẹt.
3. Kẻ dòng cho tên báo. Hai đường song song cho chiều cao chữ, cộng một đường phía trên cho dấu tiếng Việt (xem mục chữ trang trí).
4. Viết tên báo bằng chữ khung. Viết mảnh trước bằng bút chì, căn cho đều rồi mới làm dày.
5. Thêm dòng phụ. Tên lớp, năm học và chủ đề viết nhỏ hơn hẳn, đặt dưới hoặc bên cạnh tên báo, căn theo một mép của khung.
6. Tô màu và đi viền. Tô nền đầu báo trước, chữ sau, viền và bóng sau cùng. Tẩy hết nét chì khi mực đã khô.

Cùng một đầu báo “Hoa tri ân” qua 6 bước: khung và vùng chữ, khối bó hoa, 4 đường dòng, chữ chì mảnh, dòng phụ, tô màu. Nét xanh là đường dựng, nét xám là bút chì. Hình do ColorME tự vẽ.

Góc hoa ở đầu báo là chỗ dễ "ăn điểm" nhất. Nếu lớp chưa có ai vẽ hoa quen tay, bài cách vẽ hoa đơn giản mà đẹp có hoa hồng, hướng dương, sen vẽ từ hình cơ bản, rất hợp để trang trí đầu báo 20/11.

Chữ trang trí cho tên báo: cách viết từng bước

Lettering (vẽ chữ) là vẽ từng chữ cái một cách có chủ ý như vẽ hình, khác với viết chữ bình thường; mỗi chữ được làm cho riêng một từ, một bố cục cụ thể (Wikipedia: Lettering). Đó chính là việc mình làm với tên báo.

Bước 1: Kẻ 4 đường dòng, chừa chỗ cho dấu

Chữ tiếng Việt có dấu trên (sắc, huyền, hỏi, ngã, mũ) và dấu dưới (nặng), nên mình kẻ 4 đường: đường dấu trên, đường đầu chữ hoa, đường chân chữ, đường dấu dưới. Khoảng chừa cho dấu khoảng 1/3 chiều cao chữ hoa là vừa (kinh nghiệm thường gặp). Lỗi số một của đầu báo là chữ "TRI ÂN" to đẹp nhưng dấu mũ bị dí sát mép khung.

Bước 2: Viết chữ khung mảnh

Viết tên báo bằng nét chì mảnh, chữ in hoa đơn giản, căn khoảng cách bằng mắt: khoảng trắng giữa các cặp chữ trông như nhau là được. Trong chữ in, việc chỉnh khoảng cách giữa từng cặp chữ cái gọi là kerning (Wikipedia: Kerning); cặp như "T" và "R", "A" và "V" thường cần kéo sát lại.

Bước 3: Làm dày nét

Có 3 kiểu dễ làm:

• Chữ khối: vẽ đường bao quanh nét mảnh, cách đều hai bên, rồi tẩy nét giữa. Mọi nét dày như nhau.
• Chữ nét đậm nét thanh: nét đi xuống làm dày, nét đi lên giữ mảnh, giống chữ viết bằng ngòi bút. Mềm mại, hợp tên báo kiểu "Lời tri ân".
• Chữ có chân: thêm gạch ngang nhỏ ở đầu và chân mỗi nét đứng. Trông trang trọng, hợp tên báo kiểu "Bục giảng".

Bước 4: Thêm bóng hoặc khối 3D

Chọn một hướng ánh sáng, ví dụ từ trên trái. Bóng đổ luôn nằm ở phía dưới phải của mọi nét, cùng độ dày. Muốn chữ nổi khối, nối các góc chữ chéo xuống dưới phải và tô khối đậm hơn mặt chữ. Chỉ chọn một hướng cho cả tên báo, nếu không chữ sẽ trông "lệch".

Bước 5: Trang trí, tô màu, đi viền

Chọn một kiểu trang trí trong chữ là đủ: sọc chéo, chấm bi, hoặc một bông hoa nhỏ thay chữ "O". Tô mặt chữ trước, bóng sau, viền ngoài cuối cùng; viền trắng hoặc màu nền đậm giúp tên báo tách khỏi hình phía sau.

Chữ “TRI ÂN” với 4 đường dòng và dải chừa cho dấu, rồi ba kiểu làm dày: chữ khối, nét đậm nét thanh, chữ có chân với bóng và khối 3D. Bên trái: dấu mũ bị khung cắt và cách sửa. Hình do ColorME tự vẽ.

Nếu lớp định in tên báo thay vì vẽ tay, chọn font có đủ dấu tiếng Việt: bài kiểm tra font tiếng Việt chỉ cách thử trong vài giây, bài 5 cặp font cho thiết kế 20/11 và bài 20 cặp font Google đủ dấu có sẵn gợi ý ghép tiêu đề với chữ thân bài. Thuật ngữ như chân chữ, nét thanh, khoảng cách chữ có trong bài thuật ngữ typography.

Phối màu cho báo tường 20/11

Mình chia vai cho màu như sau: 1 màu nền chiếm nhiều diện tích nhất, 1 màu cho chữ thân bài (đậm, dễ đọc), 1 đến 2 màu nhấn cho đầu báo và các điểm cần chú ý. Màu nhấn thường lấy từ cặp màu bổ túc, tức hai màu nằm đối diện nhau trên vòng màu; đặt cạnh nhau chúng tạo tương phản mạnh (Wikipedia: Complementary colors).

4 bảng màu trong bảng trên, mỗi bảng có màu nền, màu chữ, 2 màu nhấn kèm mã hex và một đầu báo mẫu. Hình do ColorME tự vẽ.

Mã màu trong bảng là để bạn thử trên máy trước khi mua màu. Mở công cụ vòng màu để tìm màu đối diện cho màu nền lớp chọn, hoặc công cụ tạo bảng màu để có ngay 4 đến 5 màu hợp nhau. Lý thuyết về vòng màu có trong bài vòng tròn màu sắc.

Hai mẹo thường gặp: chữ thân bài để màu đậm trên nền nhạt (đừng viết đỏ trên nền xanh lá, đứng xa sẽ nhoè); và lặp màu nhấn của đầu báo ở 2 đến 3 chỗ phía dưới để cả tờ liền một khối.

Bài viết, thơ và tranh: viết gì, trình bày ra sao

• Bài viết: kỷ niệm thật với thầy cô hay hơn văn mẫu; 150 đến 300 chữ một ô, có tiêu đề đậm.
• Thơ: thơ ngắn tự sáng tác (4 đến 8 câu) đặt trong khung có viền hoa, căn giữa.
• Tranh: vẽ trên giấy rời rồi dán; đề tài quen thuộc là bục giảng, bó hoa, mái trường, con đò. Tranh mái trường hay con đò trên sông cần bố cục xa gần, xem bài cách vẽ tranh phong cảnh.
• Góc vui: câu đố về thầy cô, ô chữ, "bạn có biết" về ngày 20/11 (có thể dùng mốc 1958 và Quyết định 167-HĐBT ở đầu bài).

Chữ thân bài phải đọc được khi đứng cách khoảng 1 mét; kinh nghiệm thường gặp là chữ thường cao từ 1 cm. Nhờ bạn viết đẹp nhất lớp chép bài trên giấy rời rồi dán. Các nguyên tắc thị giác như tương phản, nhịp, cân bằng có trong bài visual art là gì.

Làm báo tường theo nhóm: chia việc và lịch 12 ngày

Cách chia việc mình thấy hiệu quả cho một tờ A0:

Lịch 12 ngày theo nhóm: mỗi hàng là một nhóm, mỗi ô là việc của nhóm trong những ngày đó; ba mốc là chốt bố cục (ngày 4), dán xong (ngày 10) và nộp (ngày 12). Hình do ColorME tự vẽ.

Vật liệu cần chuẩn bị

Lỗi thường gặp khi làm báo tường 20/11

Ba lỗi trong bảng trên, mỗi cặp cùng khổ và cùng tỉ lệ: tên báo dài nên chữ nhỏ, ô bài lộn xộn, quá nhiều màu. Hình do ColorME tự vẽ.

Câu hỏi thường gặp

Báo tường 20/11 khổ A0 kích thước bao nhiêu?

Khổ A0 theo ISO 216 là 841 x 1189 mm; A1 là 594 x 841 mm, đúng bằng nửa A0. Trường bạn có thể quy định khổ khác, nên đọc thể lệ trước.

Đầu báo tường nên chiếm bao nhiêu diện tích?

Cách thường gặp là 1/4 đến 1/3 chiều cao tờ báo. Đầu báo nhỏ hơn thì không đủ nổi; lớn hơn thì phần bài viết bị chật.

Không ai trong lớp vẽ đẹp thì làm sao?

Dựa vào bố cục và chữ. Chọn bố cục đầu báo ngang 3 cột, tên báo bằng chữ khối có bóng, hình minh hoạ là các khối đơn giản (sách, hoa tròn, viên phấn). Một tờ thẳng hàng, ít màu, chữ rõ thường đẹp hơn một tờ nhiều tranh nhưng lộn xộn.

Có nên in đầu báo bằng máy thay vì vẽ tay?

Tuỳ thể lệ: nhiều cuộc thi yêu cầu vẽ tay toàn bộ. Nếu được in, chọn font đủ dấu tiếng Việt và vẫn giữ quy tắc tên ngắn, chữ to, ít màu.