Nhiếp ảnh · 15/05/2019
Chụp Film cho người mới bắt đầu: Phân loại Film.
Phương Trang15/05/2019 · 14 phút đọc · 95.156 lượt xem
Một bài viết tổng hợp những điều cần biết về các loại film để bạn có thể chọn cho mình một cuộn film phù hợp với mục đích và nhu cầu sử dụng nhé :D
Trả lời nhanh: có những loại film nào?
Film chụp ảnh được chia theo hai cách chính: theo kích cỡ (135 hay 35mm, 120, film tấm) và theo chủng loại (film màu âm bản, film màu dương bản, film trắng đen, film chụp lấy liền). Người mới thường bắt đầu với film màu âm bản khổ 135, tráng theo quy trình C-41, vì dễ mua, dễ tìm lab tráng scan và máy film 35mm phổ biến nhất. "Màu film" mà bạn thích trên mạng phần lớn đến từ chính cuộn film, cộng với cách lab tráng và scan.
| Loại film | Sau khi tráng | Quy trình tráng | Hợp với ai |
|---|---|---|---|
| Màu âm bản (color negative) | Ảnh đảo màu trên nền cam, scan hoặc in mới ra màu thật | C-41 (ví dụ Kodak Portra 400) | Người mới, chụp hằng ngày |
| Màu dương bản (slide, reversal) | Xem được ảnh đúng màu ngay trên thước film | E-6 (ví dụ Kodak Ektachrome E100) | Người đã quen đo sáng |
| Trắng đen truyền thống | Âm bản trắng đen | Hoá chất tráng trắng đen riêng | Người thích tương phản, tự tráng |
| Trắng đen tráng C-41 | Âm bản trắng đen | C-41, chung với film màu | Muốn ảnh trắng đen mà tráng ở lab màu |
| Chụp lấy liền (instant) | Ra ảnh ngay sau khi chụp | Tự hiện ảnh, không cần lab | Chụp vui, chụp kỷ niệm |
Hai cách chia film: theo kích cỡ và theo chủng loại, với quy trình tráng của từng loại. Hộp, cuộn và tấm film là hình vẽ, không phải sản phẩm của hãng nào. Hình do ColorME tự dựng.
Trong một vài năm trở lại đây, rộ lên trong giới trẻ một trào lưu "đốt film" có lẽ vì nhiều lí do nhưng phần đông chắc hẳn vì yêu thích cái "màu film", hay cái "nước ảnh film". Vậy đối với một người mới bắt đầu chụp film, làm thế nào để lựa cho mình một cuộn film ưng ý? Trong bài viết này, mình sẽ giới thiệu tới các bạn một vài cách phân loại film dựa theo kích cỡ, chủng loại, và mục đích sử dụng cơ bản.
Chụp film là gì?
Chụp film là chụp ảnh bằng máy ảnh dùng cuộn phim nhạy sáng (photographic film) thay cho cảm biến số. Mỗi lần bấm máy, ánh sáng ghi hình lên một khung trên cuộn film; khi chụp hết cuộn, bạn mang film đến lab để tráng (rửa bằng hoá chất) rồi scan thành file hoặc in ra giấy. Vì không xem lại được ngay và mỗi cuộn chỉ có số khung giới hạn, chọn đúng cuộn film ngay từ đầu quan trọng hơn nhiều so với chụp máy số.
I. Phân loại film
1. Kích cỡ
+ Film 135: thường được gọi là 35mm, khổ 24x36mm, 1 cuộn 24 đến 36 tấm. Kodak hiện bán nhiều loại film ở hai cỡ cuộn 24 tấm và 36 tấm, ghi trên hộp là 24/135 và 36/135 (danh mục film màu của Kodak Professional).
+ Film 120: dùng cho medium format, chiều dọc 56mm, chiều ngang tuỳ back của máy. Theo Kodak, khổ 120 ra đời từ năm 1901 cho máy Brownie No. 2 và đến nay vẫn là một trong những khổ film được dùng nhiều nhất (Kodak Professional).
+ Film 220: tương tự như film 120 nhưng dài gấp 2 lần, nên chụp được số khung gấp đôi trên cùng một máy.
+ Film APS: hay còn gọi là film 24mm, khổ 24x16mm. Đây là khổ film nhỏ hơn 135; trong danh mục film màu hiện hành của Kodak Professional chỉ còn 135, 120 và film tấm, không còn APS (nguồn). Nếu bắt gặp cuộn APS ở chợ đồ cũ, đó gần như chắc chắn là film đã quá hạn.
+ Film tấm (sheet film): không cuộn mà cắt sẵn từng tấm, dùng cho máy khổ lớn. Ngoài cỡ 3.25"x4.25" và 4"x5" thường gặp, Kodak còn liệt kê Portra 400 ở các cỡ 4x5, 4x10, 5x7, 8x10, 11x14 và 20x24 inch (nguồn).
Trên thị trường hiện nay, film 135 vẫn là loại film phổ biến nhất.
| Khổ film | Tên gọi khác | Số tấm một cuộn | Máy dùng |
|---|---|---|---|
| 135 | 35mm | 24 hoặc 36 (theo hộp Kodak 24/135, 36/135) | Máy film 35mm, máy du lịch, máy SLR |
| 120 | Medium format | Tuỳ khổ khung của máy (xem bảng bên dưới) | Máy medium format, máy TLR |
| 220 | Medium format | Gấp đôi 120 trên cùng máy | Máy medium format có hỗ trợ 220 |
| APS | Film 24mm | Tuỳ cuộn | Máy APS, hiện hiếm gặp |
| Film tấm | Sheet film | 1 tấm một lần chụp | Máy khổ lớn (large format) |
Các khổ khung vẽ cùng một tỉ lệ theo kích thước ghi trong bài; khung 120 vẽ theo tên gọi tính bằng cm. Hình do ColorME tự dựng.
1 cuộn film chụp được bao nhiêu tấm?
Với film 135, số tấm in ngay trên hộp: 24 hoặc 36 tấm. Với film 120, số tấm không cố định mà phụ thuộc khổ khung của máy ảnh:
| Khổ khung trên film 120 | Số tấm thường gặp mỗi cuộn |
|---|---|
| 6x4,5 cm | 15 đến 16 |
| 6x6 cm | 12 |
| 6x7 cm | 10 |
| 6x9 cm | 8 |
Đây là con số thường gặp theo từng loại máy; hãy kiểm tra hướng dẫn sử dụng của chính máy bạn. Film 220 cho số tấm gấp đôi trên cùng khổ khung.
2. Chủng loại
Film màu âm bản (negative film, print film)
Loại film thông dụng nhất. Thước film khi tráng xong màu sắc, sáng tối đều bị đảo ngược trên nền màu cam của thước film nên được gọi là film âm bản. Chỉ khi rửa ra ảnh hoặc scan lên file sẽ hiển thị màu chuẩn của ảnh.
Film màu âm bản được tráng theo quy trình C-41. Ví dụ, bảng thông số của Kodak ghi rõ Portra 400 được tráng bằng hoá chất Kodak Flexicolor cho quy trình C-41 (Kodak, bảng thông số E-4050). Đây là quy trình mà hầu hết lab tráng film nhận, nên film âm bản là lựa chọn dễ thở nhất cho người mới.
Ảnh: Internet
- Đặc điểm nhận dạng: Trên vỏ film ghi "COLOR" ví dụ như Fujicolor, Kodakcolor. Cách chắc nhất vẫn là đọc quy trình tráng trên hộp hoặc trên trang của hãng: film màu âm bản ghi C-41.
Film màu dương bản (slide, transparency, reversal film)
Xem được ảnh trực tiếp trên thước film, thường được dùng cho trình chiếu trên máy chiếu (projector). Film dương bản được tráng theo quy trình E-6; Kodak mô tả Ektachrome E100 là film dương bản cân bằng ánh sáng ban ngày, ISO 100, "designed for processing in the E-6 system" (trang Ektachrome E100 của Kodak). Không phải lab nào nhận tráng C-41 cũng nhận E-6, nên hỏi lab trước khi mua cuộn.
- So với film âm bản, film dương bản có màu sắc đẹp hơn, độ tương phản cao, mạnh và độ nổi khối ở mức tương đối cao nên thường được giới nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp sử dụng.
- Đặc điểm nhận dạng: trên vỏ film có đuôi "CHROME" ví dụ như Fujichrome, Ektachrome.
- Film màu được cân bằng cho một loại ánh sáng nhất định, tương tự chế độ cân bằng trắng trên máy kỹ thuật số. Film Daylight hợp chụp ngoại cảnh; film Tungsten hợp chụp dưới ánh sáng vàng cam của đèn dây tóc. Kodak ghi E100 "designed for exposure with daylight or electronic flash" (bảng thông số E-4000).
So sánh giữa film âm bản và dương bản. Ảnh: internet
Film trắng đen truyền thống
Tráng bằng hoá chất trắng đen riêng, sau đó scan như các loại film khác. Nhiều lab màu không tráng trắng đen tại chỗ, nên bạn cần hỏi trước hoặc tự tráng ở nhà.
- Ký hiệu "PAN" trên nhiều hộp film trắng đen là viết tắt của panchromatic, tức nhạy với mọi màu của ánh sáng nhìn thấy. Kodak mô tả Tri-X 320 là "panchromatic black & white negative film" (danh mục film Kodak Professional). Vì vậy chữ PAN không cho biết film tráng C-41 hay tráng trắng đen truyền thống.
Film trắng đen tráng C-41
Tráng bằng quy trình C-41 như film âm bản màu, trên vỏ hộp sẽ có ghi "C-41" hoặc "C41 only". Loại film này sau khi chụp, tráng xong cũng cho ra âm bản trắng đen, và tiện vì gửi được cho mọi lab tráng film màu.
- Đặc điểm nhận dạng: dòng chữ C-41 trên vỏ hộp. Đừng dựa vào chữ "PAN" như giải thích ở trên.
Film chụp "mỳ ăn liền" (Polaroid, instant film)
Được chụp bởi các máy ảnh chụp lấy liền như Polaroid: chụp xong máy đẩy ảnh ra và hình tự hiện lên sau một lúc, không cần mang đi tráng. Thời gian hiện ảnh và cách che sáng khác nhau theo loại film, hãy làm theo hướng dẫn in trên hộp.
Ảnh: Internet
Cùng một cảnh trên năm loại film, theo bảng trả lời nhanh ở đầu bài. Màu trên dải film là minh hoạ, không phải ảnh scan. Hình do ColorME tự dựng.
Film dạng tấm (sheet)
Kích cỡ bằng tấm ảnh nhỏ: 3.25"x4.25", 4"x5"... Mỗi tấm là một lần chụp, dùng cho máy khổ lớn; người mới hiếm khi bắt đầu từ đây.
Nếu bạn là người mới và vẫn không biết có nên chụp film hay không. Đọc thêm bài viết: Chụp film cho người mới bắt đầu: Nên hay Không?
Màu film là gì, vì sao mỗi cuộn một màu?
"Màu film" là cách người chơi gọi tông màu, độ tương phản và hạt riêng của từng loại film. Ba thứ quyết định màu cuối cùng của một tấm ảnh film:
- Chính cuộn film. Mỗi loại film được hãng thiết kế cho một kiểu màu. Ngay trong mô tả của Kodak đã thấy rõ sự khác nhau (bảng bên dưới).
- Ánh sáng lúc chụp. Film cân bằng cho ánh sáng ban ngày sẽ ám vàng cam khi chụp dưới đèn sợi đốt, vì ánh sáng đó có nhiệt độ màu thấp hơn. Có cả film âm bản cân bằng cho đèn tungsten: Kodak Vision3 500T, film điện ảnh, được ghi là "balanced for exposure with tungsten illumination (3200K)" (Kodak, bảng thông số Vision3 500T).
- Lab tráng và scan. Cùng một cuộn, hai lab scan với máy và cách chỉnh khác nhau có thể cho màu khác nhau. Khi tìm được lab hợp mắt, hãy gắn bó với lab đó để so sánh các cuộn cho công bằng.
Ô màu là minh hoạ do ColorME vẽ, không mô phỏng cuộn film nào và không phải màu đo từ film thật. Hình do ColorME tự dựng.
| Film | Loại | Kodak mô tả |
|---|---|---|
| Kodak Gold | Màu âm bản | "Warm saturated color. Fine Grain." (màu ấm, đậm, hạt mịn) |
| Kodak Portra 400 | Màu âm bản | "The world's finest grain high-speed color negative film" |
| Kodak Ektar 100 | Màu âm bản | "The world's finest grain color negative film!" |
| Kodak Ektachrome E100 | Màu dương bản | "accurate color reproduction, moderately enhanced saturation" |
Nguồn: Kodak Professional, film màu và trang Ektachrome E100.
Bạn muốn thử cảm giác màu film trên ảnh số trước khi quyết định mua cuộn nào? Công cụ Bộ lọc màu & LUT của ColorME có sẵn bộ lọc Film, Trắng đen, Cổ điển; trang công cụ ghi: "Bộ lọc màu, chỉnh màu và nạp LUT miễn phí, không cần đăng nhập và không gắn watermark. Riêng Tạo LUT bằng mô tả dùng AI nên dành cho thành viên Premium." Muốn thêm hạt cho giống ảnh film, dùng Thêm hạt & texture ("Grain film, texture giấy, vải bố, bụi xước cho ảnh và poster"). Đây chỉ là mô phỏng để tham khảo, không thay được màu của một cuộn film thật.
II. Người mới chụp nên chụp film gì?
Chắc hẳn ai khi bắt đầu với con đường "phơi sáng" này cũng rất bối rối và không biết nên bắt đầu với cuộn film nào cho "an toàn" vì thị trường film nó thật sự vô vàn chủng loại màu. Nhưng theo cảm quan của mình thì mình sẽ recommend 2 loại film sau đây:
1. Kodak Colorplus
Ảnh: Internet
Kodak ColorPlus là loại film rất phổ biến, minh chứng là bất kì lab bán film nào cũng có. Điều khiến mình recommend em này cho các bạn mới chơi là film cho ra một nước ảnh vừa đủ, hơi ám vàng đặc trưng của Kodak và do đó hợp chụp ngoại cảnh hoặc nội thất. Đây là film màu âm bản ISO 200, tráng C-41 như mọi film âm bản màu, nên lab nào cũng nhận.
Đọc review chi tiết hơn, kèm nhiều ảnh mẫu: Cẩm nang chụp film: review Kodak ColorPlus 200.
Ảnh chụp với Kodak Colorplus trong điều kiện trời hơi ít nắng và một chút mây.
Bạn đã từng nghe đến Film Outdate? Liệu film outdate có dành cho người mới bắt đầu chụp film? Đọc thêm về film outdate.
2. Fujicolor C200
"Thường là vỏ hộp film màu gì thì film ám màu đấy" câu nói này đúng trong hầu hết các trường hợp và đối với em Fuji C200 này không phải là một ngoại lệ. Trong khi Kodak Colorplus mang một màu vàng cam đặc sệt Kodak thì Fuji C200 lại hơi hướng xanh lá. Em này có độ tương phản không quá gắt, white balance vừa đủ, thích hợp hơn chụp chân dung.
Review riêng về cuộn này: Cẩm nang chụp film: review Fuji C200.
Ảnh chụp với Fujicolor C200 trong điều kiện ánh sáng vừa đủ, không quá nắng và hơi mây
Chọn cuộn film đầu tiên: 6 điều cần xem trên hộp
- Khổ film khớp với máy của bạn: máy 35mm dùng film 135, máy medium format dùng film 120.
- Loại film: người mới nên chọn màu âm bản (C-41) vì lab nào cũng tráng được.
- ISO in ngay trong tên (ColorPlus 200, Portra 400, E100). ISO thấp hợp trời nắng; ISO cao dễ chụp hơn khi trời tối hay trong nhà. ISO đi cùng khẩu độ và tốc độ màn trập trong tam giác phơi sáng.
- Số tấm: 24 hay 36 với film 135.
- Hạn dùng: film quá hạn cho màu khó đoán, nên để dành cho lúc đã quen tay.
- Lab tráng: hỏi trước lab có tráng loại film đó không (E-6 và trắng đen truyền thống không phải nơi nào cũng nhận). Ở Hà Nội, bạn có thể tham khảo danh sách địa chỉ tráng film.
Bảo quản film: Kodak khuyên giữ film chưa chụp ở 21°C trở xuống trong hộp còn niêm phong, để lâu thì ở 13°C, và khi lấy từ tủ lạnh ra phải chờ film về nhiệt độ phòng rồi mới mở hộp để tránh đọng hơi nước (Kodak, Portra 400). Với film dương bản E100, Kodak ghi nên để trong tủ lạnh ở 13°C trở xuống (Kodak, E100). Ở Việt Nam nhiệt độ phòng thường cao hơn 21°C, nên cất những cuộn chưa dùng tới trong ngăn mát tủ lạnh là cách đơn giản để làm theo khuyến nghị này.
Sáu điều cần xem trên hộp và cách bảo quản film theo khuyến nghị của Kodak. Hộp film là hình vẽ mẫu, tên Lụa Chiều do ColorME đặt, không phải sản phẩm thật. Hình do ColorME tự dựng.
Câu hỏi thường gặp
Film C-41 là gì?
C-41 là tên quy trình tráng film màu âm bản. Film ghi "C-41" (gồm cả film màu âm bản và film trắng đen loại C-41) đều tráng chung một dây chuyền hoá chất ở lab, ví dụ Kodak ghi Portra 400 tráng bằng hoá chất Flexicolor cho quy trình C-41 (nguồn).
Color negative film là gì?
Là film màu âm bản: sau khi tráng, thước film cho hình đảo màu và đảo sáng tối trên nền cam; phải scan hoặc in thì mới thấy màu thật. Đây là loại film phổ biến nhất và hợp với người mới.
Film 135 và film 35mm có khác nhau không?
Không. 135 là tên khổ cuộn, còn 35mm là cách gọi theo bề rộng của film; khung ảnh tiêu chuẩn là 24x36mm, mỗi cuộn 24 hoặc 36 tấm.
Film APS là gì, còn mua được không?
APS là khổ film nhỏ hơn 135, còn được gọi là film 24mm. Danh mục film màu hiện hành của Kodak Professional không còn khổ này (nguồn), nên cuộn APS bạn gặp hiện nay hầu như là film đã quá hạn.
Film dương bản có hợp cho người mới không?
Có thể chụp, nhưng không phải lựa chọn dễ nhất: film dương bản tráng E-6, ít lab nhận hơn C-41, và đòi hỏi đo sáng kỹ. Nên chụp quen vài cuộn âm bản trước.
Có cách nào thử màu film trên ảnh số không?
Có, ở mức mô phỏng: dùng Bộ lọc màu & LUT để thử tông màu và Thêm hạt & texture để thêm hạt. Màu của film thật vẫn tuỳ cuộn, ánh sáng và lab scan.
Và trên đây là một chút chia sẻ của mình về các chủng loại film cũng như review theo cảm quan của mình về những cuộn film mà người mới bắt đầu có thể thử. Hi vọng là các bạn có thể sớm tìm cho mình một cuộn film ưng ý và sau này có thật nhiều những thước film thật đẹp!
Hãy tham gia khóa học nhiếp ảnh ở colorME để được biết thêm nhiều điều thú vị nữa nhé: https://colorme.vn/course/photography
--------------------
Bài viết có sử dụng tư liệu và ảnh minh họa từ internet.
Cập nhật 15/10/2026: ColorME bổ sung phần trả lời nhanh, bảng các loại film và khổ film, số tấm mỗi cuộn, phần màu film, cách chọn và bảo quản cuộn đầu tiên, câu hỏi thường gặp; đính chính phần film Tungsten (không chỉ film dương bản mới có), ý nghĩa chữ "PAN" trên film trắng đen, cách nhận film trắng đen C-41 và phần film chụp lấy liền, theo tài liệu của Kodak.
Tác giảPhương Trang
