Tin sáng tạo quốc tế 03/11: Swiss Post Sans, kiểu chữ Swiss Typefaces vẽ hơn ba năm cho bưu điện Thụy Sĩ, chữ đứng kín đáo, chữ nghiêng làm điểm nhấn

Swiss Post Sans của Swiss Typefaces cho bưu điện Thụy Sĩ; add-on Perspective Match cho Blender; ba xu hướng poster INTL; nhận diện Toyto. AI: OpenShot 4.1.

Bản tin ColorME Newsroom thứ Ba này mở đầu bằng một bài học về chữ: Swiss Post Sans, kiểu chữ Swiss Typefaces mất hơn ba năm để vẽ cho bưu điện Thụy Sĩ, với yêu cầu lạ là "không ai nhận ra". Tiếp theo là Perspective Match, tiện ích mở rộng (add-on) mới cho Blender giúp khớp camera 3D với một bức ảnh chụp bằng cách kẻ đường phối cảnh, ba xu hướng poster rút ra từ cuộc thi INTL năm nay, và bộ nhận diện kiêm bao bì của hãng đồ chơi gỗ Toyto. Cuối bài là phần AI và công nghệ.

1. Swiss Post Sans: Swiss Typefaces vẽ kiểu chữ "không ai để ý" cho bưu điện Thụy Sĩ, rồi để chữ nghiêng làm điểm nhấn

Đây là gì. Ngày 02/11, Creative Boom (bài của Tom May) giới thiệu Swiss Post Sans, kiểu chữ riêng do xưởng chữ Swiss Typefaces làm cho Swiss Post, bưu điện quốc gia Thụy Sĩ. Dự án kéo dài hơn ba năm. Theo Creative Boom, đề bài rất rõ: làm một kiểu chữ mới mà không ai nhận ra, vì với một tổ chức có mặt trong đời sống hằng ngày của hàng triệu người, chữ trước hết phải rõ và dễ đọc chứ không phải để gây chú ý.

Bài toán thay font không đổi bố cục. Dự án chia hai giai đoạn: chữ đứng trước, chữ nghiêng sau. Với chữ đứng, ràng buộc lớn nhất là kiểu chữ mới phải thay được kiểu cũ chỉ bằng cách đổi file font, không phải sửa lại bất kỳ thiết kế hay bố cục nào. Swiss Typefaces nói họ phải giữ nguyên "typographic volume", tức độ chiếm chỗ tổng thể của chữ cũ. Thêm vào đó, mọi ấn phẩm phải chạy được bằng cả bốn ngôn ngữ chính thức của Thụy Sĩ (Đức, Pháp, Ý và Romansh), nên từng dấu và từng ký tự hiếm đều phải đứng đúng chỗ.

Số thẳng cột và dấu chấm tròn. Vì Swiss Post in rất nhiều bảng biểu và lịch giờ, chữ số được làm dạng tabular (mỗi số rộng bằng nhau) ngay từ mặc định để các cột số thẳng hàng. Swiss Post nhận bản beta sớm và cho một nhóm chuyên gia thử trong điều kiện thật. Vì kiểu chữ được kỳ vọng dùng hàng chục năm, bưu điện cũng nhân dịp này làm giọng chữ mềm hơn: thêm nét nhân văn (humanist), ấm và gần gũi hơn kiểu cũ nhưng không lập dị. Một thay đổi do khách hàng yêu cầu: dấu chấm vuông trên chữ i và j đổi thành chấm tròn.

Chữ nghiêng được tự do. Ngược với chữ đứng, chữ nghiêng không phải khớp với gì từ kiểu cũ. Logo cũ của Swiss Post đặt bằng chữ hoa nghiêng để gợi tốc độ; logo mới xoay quanh một chữ P đứng, đậm và vững, nên chữ nghiêng được giao vai trò mới. Thay vì chỉ nghiêng chữ đứng đi, Swiss Typefaces làm kiểu lai, cho các chữ a, b, e, g mang dáng viết tay; đường cong gặp nét cắt thẳng sắc, như chữ f thường kéo xuống dưới đường chân chữ kiểu thư pháp nhưng kết thúc bằng một nhát cắt gọn. Theo Creative Boom, chữ nghiêng nay dùng cho tiêu đề, biển hiệu cỡ rất lớn và cả chữ nội dung, và vì chữ nghiêng ít gặp trên web, nó cho Swiss Post một giọng chữ riêng. Kiểu chữ đang có mặt trên quảng cáo ngoài trời, biển hiệu, tàu, xe tải, trạm xe buýt, tờ rơi, tem, hòm thư, website và ứng dụng.

Học được gì. Một kiểu chữ tốt cho tổ chức lớn không cần mẹo hình: nó giải quyết đúng các việc thực tế (thay file không vỡ bố cục, đủ dấu cho nhiều ngôn ngữ, số thẳng cột), rồi dành cá tính cho một chỗ được chọn kỹ, ở đây là chữ nghiêng. Giám đốc sáng tạo Emmanuel Rey của Swiss Typefaces tóm lại: "Swiss Post Sans is Swiss by nature, not only by design." Muốn thử chữ nghiêng có dấu tiếng Việt cho tiêu đề, xem bài font chữ nghiêng đẹp tiếng Việt.

2. Perspective Match: add-on Blender khớp camera 3D với ảnh chụp bằng cách kẻ đường phối cảnh

Đây là gì. Ngày 01/11, add-on Perspective Match của nhà phát triển Kirill-Volynkin lên kho tiện ích chính thức Blender Extensions (bản 1.0.1). Theo trang tiện ích, add-on "match a Blender camera to a photo by drawing perspective lines": bạn kẻ các đường dọc theo những cạnh thẳng nhìn thấy trong ảnh, add-on tìm điểm tụ (vanishing point) rồi tính ra camera, và camera cập nhật trực tiếp trong lúc kéo. Công cụ kiểu này hữu ích khi cần ghép mô hình 3D (nội thất, sản phẩm, mockup) vào đúng phối cảnh của một ảnh chụp thật.

Cách dùng. Mở thẻ Perspective trong thanh bên (phím N), bấm dấu + cạnh ô Camera và chọn ảnh: một camera mới được tạo với ảnh làm nền, kích thước render đặt theo kích thước ảnh. Kéo đầu các đường lên những cạnh chạy theo trục X, Y, Z của thế giới, kéo điểm gốc tới chỗ muốn đặt gốc tọa độ. Nút Detect Lines có thể tự dò cạnh thẳng và đặt sẵn hai đường cho mỗi hướng; trang tiện ích nói nó chạy tốt với ảnh kiến trúc, nội thất có cạnh dài, và sẽ từ chối kèm lý do với ảnh thiên nhiên, vật cong, ảnh méo ống kính mạnh hay quá rối. Mục Specify Scale cho nhập chiều dài thật của một vật để camera đặt đúng khoảng cách.

Bốn chế độ. 2 Points (hai điểm tụ, tính tiêu cự và góc xoay), 3 Points (thêm độ dịch ống kính, lens shift), Parallel Verticals (cho ảnh đã chỉnh đường dọc thẳng, như chụp bằng ống tilt-shift) và 1 Point (một điểm tụ, dùng tiêu cự có sẵn của camera). Thao tác giống Blender: chọn, kéo, xoay bằng phím tắt quen thuộc, mỗi lần sửa là một bước Undo; camera và các đường luôn đi theo nhau. Phần toán tính camera dựa trên fSpy của Per Gantelius (GPL-3.0), và tác giả ghi rõ đã dùng Claude của Anthropic làm trợ lý viết code, còn mục tiêu, thiết kế và việc thử trong Blender do tác giả làm.

Cần biết trước khi dùng. Trang tiện ích ghi Perspective Match chạy với Blender 5.2 LTS trở lên, giấy phép GNU GPL v3 trở lên, dung lượng 84,3 KB; ảnh chỉ được dùng làm nền camera, ngoài vị trí các đường thì add-on không lưu gì khác. Muốn hiểu vì sao tiêu cự quyết định độ "méo" phối cảnh, đọc bài tiêu cự là gì. ColorME chưa thử Perspective Match.

3. INTL 2026: ba xu hướng poster từ 2.670 bài dự thi, từ poster như một bề mặt tới vẻ "nghiệp dư" có chủ ý

Đây là gì. Ngày 02/11, It's Nice That phỏng vấn James Gilchrist, đồng sáng lập INTL (tên cũ là Graphic Design Festival Scotland), về cuộc thi poster quốc tế mà ông và Beth Wilson mở từ năm 2014 khi còn là sinh viên. Năm 2026 cuộc thi nhận 2.670 bài từ 78 quốc gia; triển lãm chọn 190 poster của hơn 200 nhà thiết kế. Theo Gilchrist, ai cũng làm được một tấm poster nhưng làm một tấm hay thì "gần như không thể": "Designing a good poster is a dark art."

Xu hướng 1: poster như một bề mặt. Hình ảnh được xếp lớp dày tới mức thành một lớp kết cấu (texture), như vải dệt trong poster của Nao Lee (Hàn Quốc), hay êm hơn như chiều sâu của biển và trời trong poster của Youyou Luo (Trung Quốc). Gilchrist cho rằng các kết cấu thô, hữu cơ này có thể là phản ứng trước màn hình đen bóng của điện thoại và máy tính.

Xu hướng 2: chữ cắt dán kiểu thập niên 90. Nhiều font ghép với nhau ở đủ cỡ, màu và góc nghiêng, đi cùng mảng hình phẳng, màu dịu và bố cục thô mộc, gợi tạp chí, đĩa nhạc và trò chơi điện tử những năm 90. Gilchrist gọi vui là "90s maxxing".

Xu hướng 3: cố tình trông "nghiệp dư". Những tác phẩm bỏ qua sự nhất quán, cấu trúc và độ tinh chỉnh, lấy cảm hứng từ thiết kế dân dã (vernacular), sticker, cắt dán tay. Ông so sánh với làn sóng nổi loạn của David Carson hay Neville Brody, nhưng cho rằng lần này mềm hơn, vui hơn và "bớt nghiêm túc". Về AI, ông cho rằng khi công cụ dễ dùng và AI khiến thiết kế đồ họa ngày càng na ná nhau, những người làm việc kỹ lưỡng, có hồn và mang dấu ấn con người lại có thể nổi bật hơn.

Học được gì. Triển lãm poster INTL mở trong khuôn khổ International Assembly, từ 12 tới 22/11 tại Glasgow. Với người mới, xu hướng "bề mặt" là bài tập hay: lấy một tấm poster đơn giản rồi thử phủ kết cấu, xem bài grunge là gì và cách tạo hiệu ứng bằng brush, texture.

4. Toyto: odd works làm nhận diện cho đồ chơi gỗ theo tinh thần thiết kế cho người lớn, chữ nghiêng ngả như tháp gỗ sắp đổ

Đây là gì. Ngày 02/11, It's Nice That giới thiệu bộ nhận diện và bao bì của Toyto, thương hiệu đồ chơi khối gỗ ở Berlin, do studio odd works (Lisbon và London) của Pavel Ripley và Alina Golubeva thực hiện. Đồ chơi Toyto làm thủ công bởi thợ mộc ở Đông Âu, không pin, không sách hướng dẫn, để người chơi tự quyết mỗi khối gỗ thành cái gì. Thương hiệu dựa nhiều vào thiết kế thế kỷ 20, lấy cảm hứng từ Alma Siedhoff-Buscher của Bauhaus, Charles và Ray Eames, Kurt Naef và Enzo Mari.

Thiết kế cho người lớn, vui nhờ hai thứ. Pavel Ripley kể nhóm không theo ngôn ngữ hình "nhân tạo" của các thương hiệu trẻ em hiện nay mà nhìn sang thiết kế cho người lớn: Swiss Style, thiết kế công nghiệp châu Âu thời hậu chiến, Braun và Dieter Rams. Theo ông, sự vui tươi đến từ hai thứ: minh họa và kiểu chữ. Chữ logo Toyto được vẽ riêng, các nét dựng từ những hình giống chính các khối gỗ.

Labil Grotesk và các bộ chữ "lung lay". Chữ nội dung là Labil Grotesk của Kometa Typeface. Alina Golubeva giải thích đây là kiểu chữ không chân hình học, chính xác, hợp với phần "người lớn" của thương hiệu, nhưng các bộ ký tự thay thế (stylistic set) "labile" làm chữ nghiêng ngả gần như ngẫu nhiên, "like a tower of blocks about to tip over". Nhờ một kiểu chữ có sẵn và rất ít phương tiện, nhóm có được thế cân bằng vừa chững chạc vừa tinh nghịch.

Minh họa và bao bì. Minh họa là những nhân vật nét đen ráp từ các hình cơ bản như vòng tròn, bậc thang, ngũ giác, có mắt và miệng gắn vào như ghép đồ chơi. Bao bì dùng in nổi, in chìm và một bảng màu phức hợp, bố cục thoáng. Pavel tóm cả hệ thống trong một câu: "'toy' for parents, 'to' play with kids".

Học được gì. Một kiểu chữ có sẵn với bộ ký tự thay thế đúng chỗ có thể làm thay một kiểu chữ vẽ riêng; và bao bì cho trẻ em vẫn có thể yên tĩnh, dùng chất liệu (in nổi, in chìm, giấy) thay cho màu chói. Khi làm hộp in nổi, chọn giấy đủ dày, xem bài định lượng giấy GSM là gì.

AI và công nghệ

OpenShot 4.1: gõ chữ thẳng lên video, và dòng lệnh để agent AI dựng video thay bạn

Trong bài tổng hợp phần mềm tháng 10 đăng ngày 01/11, OMG! Ubuntu điểm OpenShot 4.1, trình dựng video mã nguồn mở chạy trên Windows, macOS và Linux. Theo blog OpenShot ngày 25/10, bản này cho thêm chữ trực tiếp trên khung xem trước (phím Shift+T), có thanh định dạng nổi để đổi font, cỡ, màu, căn lề, và hộp Edit Style gom viền chữ, nền, bo góc, khoảng cách chữ và dòng vào một chỗ; kiểu chữ dùng lần trước được giữ cho chữ mới để một loạt tiêu đề đồng bộ. Tính năng Auto-Optimize tự nhận ra video nặng (4K trở lên) và tạo bản nhẹ 720p để xem trước, còn khi xuất vẫn dùng file gốc.

Điểm đáng chú ý nhất là giao diện dòng lệnh (CLI) còn ở mức thử nghiệm: nhập file, cắt, thêm hiệu ứng, chữ, keyframe và xuất video bằng lệnh, kết quả trả về dạng JSON. OpenShot viết rằng nhờ vậy các agent viết code như Claude Code hay Codex có thể tự dựng một video theo mô tả. ColorME chưa thử.

File thiết kế của bạn còn mở được vào năm 2046 không? Năm thói quen lưu trữ cho dân sáng tạo

Trong bài trên Creative Bloq ngày 02/11, Tom May nhắc rằng sản phẩm số dễ mất hơn ta nghĩ. Ông kể đại diện hãng thẻ nhớ Lexar nói bộ nhớ flash trong thẻ nhớ và SSD phổ thông có thể bắt đầu mất dữ liệu trong vòng một năm nếu để trong ngăn kéo không cấp điện. Một nghiên cứu của Pew Research Center cho thấy 38% trang web tồn tại năm 2013 không còn truy cập được sau mười năm; năm 2019 MySpace thừa nhận một lần chuyển máy chủ làm mất khoảng 50 triệu bài hát của 14 triệu nghệ sĩ. Định dạng file cũng có thể bị khai tử: tác giả nghi một dự án Flash làm năm 2012 khó còn cứu được, sau khi định dạng này ngừng hỗ trợ năm 2020.

Lời khuyên của bài: theo quy tắc 3-2-1 (ba bản sao, trên hai loại thiết bị lưu trữ, một bản để nơi khác hoặc trên đám mây); vài tháng cắm điện SSD và thẻ nhớ một lần; xuất file hoàn thiện sang định dạng mở như TIFF, PNG, SVG hoặc PDF/A; coi các nền tảng trực tuyến là "tủ kính" chứ không phải "nhà kho"; và in những tác phẩm quan trọng ra giấy.

Đọc thêm

Tin sáng tạo quốc tế được cập nhật mỗi ngày trong mục Newsroom của Blog ColorME. Hai bản tin gần nhất: Ichno, add-on Blender xuất bản vẽ kỹ thuật và Sausage Regular, kiểu chữ có chân bo tròn của JFFF.