Tin sáng tạo quốc tế 11/10: Người Việt giành giải nhất Nikon Small World in Motion 2026

Tác giả Nguyễn Nam Nhật (Gia Lai) giữ giải nhất Nikon Small World in Motion sau khi video thắng giải bị loại vì AI; bảy app mã nguồn mở thay Adobe; Atlas cho Mac. Thêm AI: Gemini Auto, Audionaut.

Bản tin ColorME Newsroom hôm nay mở đầu bằng một tin vui cho người Việt: tác giả Nguyễn Nam Nhật ở Chư Sê, Gia Lai giờ giữ giải nhất cuộc thi video hiển vi Nikon Small World in Motion 2026, sau khi video thắng giải ban đầu bị loại vì vi phạm quy định về AI tạo sinh. Tiếp theo là bảy phần mềm sáng tạo mã nguồn mở của ArtCraft, một thư viện moodboard cho Mac, và bộ nhận diện mới của Intuit do JKR thực hiện. Phần AI và công nghệ có thay đổi của Gemini cho người dùng miễn phí và một phần mềm dựng âm thanh miễn phí mà AI điều khiển được.

1. Nikon Small World in Motion 2026: giải nhất về tay tác giả người Việt sau khi video thắng giải bị loại vì AI

Ngày 9/10, Nikon đăng thông báo về cuộc thi Small World in Motion, cuộc thi video quay qua kính hiển vi do hãng tổ chức song song với giải ảnh Nikon Small World. Sau khi xem xét lại video và tài liệu đi kèm, đồng thời hỏi ý kiến ban giám khảo, Nikon kết luận video đoạt giải nhất ban đầu "không tuân thủ quy định của cuộc thi về AI tạo sinh" và đã điều chỉnh lại bảng xếp hạng.

Theo bảng xếp hạng mới Nikon công bố cùng thông báo:

• Giải nhất: Nguyễn Nam Nhật (Nguyen Nam OME, Chư Sê, Gia Lai, Việt Nam), với video một con giun tròn tí hon và một sinh vật đơn bào Dileptus "khám phá thế giới vi mô của chúng". Kỹ thuật: tương phản giao thoa vi sai (DIC), vật kính 40X.
• Giải nhì: Benedikt Pleyer (Kirchberg, Bavaria, Đức), ấu trùng sứa lơ lửng trong giọt nước, kỹ thuật trường tối (darkfield), 25X.
• Giải ba: Dr. Andrew Moore (Howard Hughes Medical Institute, Janelia Research Campus, Mỹ), các tế bào cạnh nhau phân chia đồng loạt, kính hiển vi đồng tiêu (confocal), 63X.

Video bị loại từng được giới thiệu là cảnh các lông mao chuyển động trong đường thở của một em bé mắc bệnh hô hấp. The Verge, dẫn tin BBC, cho biết tác giả video đã thừa nhận trên LinkedIn rằng một phương pháp mạng nơ-ron được dùng để xử lý hậu kỳ, giúp tách và hiển thị các chi tiết trong ảnh. Nikon nói rõ quyết định chỉ dựa trên việc video có hợp lệ theo luật thi hay không, "không nên được hiểu là đánh giá về uy tín nghề nghiệp, đóng góp khoa học hay chủ ý" của người dự thi. Hãng cũng cho biết sẽ xem lại luật và quy trình chấm cho các mùa sau.

Vì sao đáng để ý: một tác giả Việt Nam đứng đầu một cuộc thi hình ảnh quốc tế lâu năm, với kỹ thuật quay thật qua kính hiển vi. Câu chuyện cũng là bài học cho người làm hình: khi gửi bài dự thi hay giao sản phẩm cho khách, hãy đọc kỹ luật về AI và ghi rõ bạn đã dùng công cụ nào ở bước nào, kể cả ở khâu hậu kỳ. Nếu bạn mê ánh sáng và chi tiết, khóa Nhiếp ảnh của ColorME là chỗ bắt đầu; còn muốn tự kiểm tra một bức ảnh, video có "mùi AI" tới đâu, bạn có thể thử công cụ chấm điểm nội dung AI.

Nguồn: Nikon Small World: Video Statement, The Verge.

2. ArtCraft Crafting Apps: bảy phần mềm sáng tạo mã nguồn mở, miễn phí, thay cho bộ Adobe

Đội ArtCraft vừa giới thiệu Crafting Apps, bảy ứng dụng sáng tạo viết từ đầu bằng ngôn ngữ Rust, mã nguồn mở và miễn phí. Mỗi app nhắm đúng một phần mềm quen thuộc của Adobe:

• PhotoCraft (sửa ảnh, đang ở bản alpha sớm) và VectorCraft (vẽ vector).
• FilmCraft (dựng video), EffectCraft (motion graphics và hiệu ứng) và LightCraft (thư viện ảnh, xử lý ảnh RAW).
• DesignCraft (dàn trang, xuất bản) và PdfCraft (đọc, ghép, tách, bảo vệ PDF, đang ở bản alpha sớm).

Theo trang giới thiệu, cả bảy app chạy trên macOS, Windows và Linux; sáu app (trừ FilmCraft) còn chạy được ngay trong tab trình duyệt nhờ WebAssembly. Tệp của bạn nằm trên máy, bố cục và phím tắt được làm giống thứ dân thiết kế đã quen, và mọi app đều điều khiển được qua dòng lệnh hoặc MCP để AI agent làm việc cùng. Kho PhotoCraft trên GitHub dùng giấy phép Apache 2.0, được tạo ngày 30/9 và đã có hơn 38.000 sao.

Creative Bloq cho biết người làm bộ app, lập trình viên Brandon Thomas, kể anh bắt tay vào làm sau khi "dính" phí hủy gói thuê bao Adobe quá nhiều lần; trên Hacker News, anh viết rằng mình dùng mô hình AI Claude để xây các app này. Chính Creative Bloq cũng đặt câu hỏi: dân chuyên nghiệp có dám giao file và công việc cho phần mềm do AI viết hay không.

Vì sao đáng để ý: với người mới học, một bộ công cụ miễn phí có giao diện giống Photoshop, Illustrator là chỗ tốt để luyện thao tác cơ bản như layer, curves, pen tool. Nhưng phần lớn app vẫn đang phát triển, nên đừng chuyển dự án thật hay file của khách sang lúc này. Kỹ năng gốc mới là thứ mang theo được giữa các phần mềm: bạn có thể học bài bản ở khóa Photoshop và khóa Illustrator của ColorME.

Nguồn: ArtCraft Crafting Apps, PhotoCraft trên GitHub, Creative Bloq.

3. Atlas for Mac: thư viện moodboard chạy trên máy, có ba cách xem ảnh cảm hứng

Atlas là ứng dụng lưu ảnh và video tham khảo dành cho người làm sáng tạo trên Mac, do designer kiêm lập trình viên Alexey Sekachov làm. Trang web của app vừa được Abduzeedo giới thiệu ngày 9/10 như một mẫu landing page tối giản, chữ đen trên nền trắng. Theo trang của Atlas:

• Ba cách xem: Grid để lướt nhanh hàng nghìn ảnh, Canvas để kéo thả xếp ảnh thành moodboard, Infinity để "trôi" qua thư viện không có biên.
• Chạy trên máy, lưu ở đâu cũng được: ổ trong, ổ ngoài, Dropbox hay iCloud; có thể duyệt thẳng một thư mục mà không phải chép file.
• Thu thập nhanh: tiện ích trình duyệt cho phép bấm chuột phải để gửi ảnh, video vào bộ sưu tập; thả file lên biểu tượng trên thanh menu để vào Inbox.
• Chuyển từ Eagle: kết nối thư viện Eagle sẵn có. Ứng dụng đi kèm cho iOS được ghi là "coming fall '26".

Atlas chỉ có cho Mac, giá 39 USD theo trang của app.

Vì sao đáng để ý: người làm thiết kế giỏi thường có một "kho cảm hứng" được sắp xếp tử tế, không phải một thư mục Downloads đầy ảnh chụp màn hình. Dù dùng Atlas hay không, hãy tập thói quen gom tham khảo theo dự án và theo chủ đề. Nếu chỉ cần ghép nhanh một bảng cảm hứng để gửi khách, công cụ tạo moodboard online của ColorME dùng được ngay trên trình duyệt. Còn chính trang web của Atlas là một bài mẫu đáng xem cho ai đang học thiết kế UI/UX.

Nguồn: Atlas for Mac, Abduzeedo.

4. Intuit đổi nhận diện: chữ "i" tách ra thành biểu tượng cho trợ lý AI

Bộ nhận diện mới của Intuit do studio thương hiệu JKR (Jones Knowles Ritchie) thực hiện vừa được Abduzeedo giới thiệu ngày 9/10. Intuit là công ty đứng sau TurboTax, Credit Karma, QuickBooks và Mailchimp. Theo JKR, các sản phẩm của Intuit giờ làm việc cùng nhau nhiều hơn, theo hướng "làm hộ bạn" thay vì tự làm, nhưng nhìn từ bên ngoài thì không ai thấy điều đó. Nhiệm vụ của studio là gom bảy năm thay đổi vào một câu chuyện.

• Wordmark viết thường, dùng một kiểu chữ sans hình học mềm, nét tròn.
• Chữ "i" tách khỏi wordmark và chuyển động, trở thành biểu tượng cho Intuit Intelligence, nơi AI và chuyên gia con người cùng làm việc trên các sản phẩm của Intuit.
• Màu xanh dương đặc trưng gánh phần chính; chiến dịch mở rộng sang xanh cỏ, cam san hô, vàng chanh.
• Chữ làm hình: theo Abduzeedo, một bức tranh tường dựng lại các chữ cái của "intuit" từ biểu tượng tài chính, hóa đơn, dấu phần trăm; trong khuôn viên công ty, chữ "i" thành một khối tượng xanh kiêm biển chỉ đường.

Vì sao đáng để ý: đây là một ví dụ rõ về cách cả hệ thống thương hiệu đi ra từ một ký tự. Người học branding nên để ý cách một chữ cái vừa là logo, vừa là biểu tượng giao diện, vừa là vật thể ngoài đời. Bạn có thể thử tự làm một bộ màu, font cho thương hiệu riêng bằng công cụ tạo bộ nhận diện, rồi học cách dựng logo và chữ ở khóa Illustrator.

Nguồn: JKR: Intuit, Abduzeedo.

AI và công nghệ

Gemini miễn phí chuyển sang chế độ "Auto", thêm mức suy nghĩ thấp, vừa, cao

Từ ngày 9/10, người dùng ứng dụng Gemini không có gói Google AI không còn tự chọn mô hình được nữa; lựa chọn mặc định là Auto. Theo trang hỗ trợ của Google, Gemini sẽ tự gửi mỗi câu lệnh tới mô hình phù hợp: phần lớn đi tới Flash-Lite, mô hình nhanh nhất; câu nào cần suy luận sâu hơn có thể đi tới Flash hoặc Pro. Nếu tắt chế độ chọn mô hình thông minh, mọi câu trả lời sẽ dùng Flash-Lite. Mỗi mô hình còn có ba mức "effort" thấp, vừa, cao: mức cao trả lời kỹ hơn nhưng tốn hạn mức sử dụng nhanh hơn.

Vì sao đáng để ý: nếu bạn dùng Gemini bản miễn phí để lên ý tưởng hay viết brief, chất lượng câu trả lời giờ phụ thuộc vào việc câu lệnh có "đủ khó" hay không. Hãy viết yêu cầu rõ ràng, nhiều bối cảnh, và chọn mức effort cao cho việc quan trọng. Cách viết câu lệnh cho công việc thiết kế được dạy kỹ trong khóa AI in Design.

Nguồn: Google Gemini Help, 9to5Google.

Audionaut: phần mềm dựng âm thanh nhiều track, miễn phí, để AI cắt ghép giúp

Audionaut là phần mềm biên tập và thu âm nhiều track, miễn phí và mã nguồn mở (giấy phép GPL v3), chạy trên Windows, macOS và Linux. Theo trang GitHub của dự án, app có cắt chính xác, playlist riêng cho từng track, hỗ trợ nhiều kênh và xuất file gọn, mà không nặng nề như một phần mềm làm nhạc đầy đủ. Điểm mới là Audionaut hỗ trợ MCP: Claude và các AI agent khác có thể trực tiếp chỉnh phiên làm việc, ví dụ cắt bài hát theo nhịp, chia clip ra các track, thêm crossfade, và mỗi lần AI sửa là một bước Undo riêng. Dự án được giới thiệu trên Hacker News ngày 2/10.

Vì sao đáng để ý: người làm video thường mất nhiều thời gian cho phần âm thanh. Một công cụ miễn phí, để AI làm phần cắt ghép lặp lại, giúp bạn dành sức cho nhịp dựng và cảm xúc. Muốn cắt nhanh một đoạn nhạc thì dùng công cụ cắt nhạc online; muốn dựng hình và tiếng bài bản thì có khóa Premiere.

Nguồn: Audionaut trên GitHub, audionaut.app.

Đọc thêm

Tin sáng tạo quốc tế được cập nhật mỗi ngày trong mục Newsroom của Blog ColorME, và bản tin hôm qua có tin về bảo tàng 3D miễn phí với khoảng 100.000 tác phẩm. Mỗi tin là phần tóm tắt do ColorME tự viết; hình ảnh thuộc về các đơn vị được ghi dưới từng hình, và chi tiết đầy đủ nằm ở nguồn gốc được dẫn dưới từng tin.