Vẽ màu sáp dầu: 6 kỹ thuật (chồng lớp, chà, cạo, pha trộn) và giấy phù hợp

Màu sáp dầu là gì, khác sáp màu thường, phấn tiên và sơn dầu ra sao; sáp phổ thông và sáp hoạ sĩ; 6 kỹ thuật chồng lớp, tán màu, cạo sgraffito, scumbling, đắp dày, hoà bằng dầu; chọn giấy, bảo quản tranh và 4 đề tài dễ vẽ, kèm 15 tranh thật có ghi nguồn.

Trả lời nhanh: Màu sáp dầu (oil pastel) là những thỏi màu làm từ bột màu trộn với sáp và một loại dầu không khô. Nhờ phần dầu, sáp dầu mềm, bám dày, màu đậm và có thể tán, chồng, cạo trên giấy gần giống sơn dầu, nhưng không bao giờ khô hẳn. Muốn vẽ đẹp với sáp dầu, bạn cần nắm sáu kỹ thuật: chồng lớp, pha trộn (tán), cạo (sgraffito), phủ mỏng để lộ màu dưới (scumbling), đắp dày và hoà bằng dầu hoặc dung môi; rồi chọn giấy có "răng" (tooth) đủ để giữ nhiều lớp màu. Bảng dưới đây so sánh sáp dầu với ba chất liệu hay bị nhầm.

Một bức hoàng hôn vẽ hoàn toàn bằng sáp dầu. Hãy nhìn bầu trời: các dải cam, vàng, tím chuyển vào nhau rất mượt nhờ tán màu, còn mép sóng trắng và vệt nắng trên nước được đặt lên sau cùng, đè lên lớp màu tối bên dưới.

Tranh minh hoạ trong bài là tác phẩm thật của các hoạ sĩ và người dạy vẽ, tìm qua Pinterest; tên tác giả và nguồn ghi ngay dưới mỗi bức, bản quyền thuộc về tác giả. Các bước làm nằm ở phần chữ, bạn đọc bước rồi nhìn tranh để thấy kết quả. Thông tin về lịch sử và thành phần sáp dầu lấy từ Wikipedia tiếng Anh, tiếng Việt và trang chính thức của các hãng, có ghi nguồn ở cuối bài. Nếu bạn đã quen tranh màu nước cho người mới, sáp dầu là chất liệu đối lập thú vị: không chờ khô, không cần nước, màu sáng đè được lên màu tối.

Màu sáp dầu là gì?

Theo Wikipedia tiếng Anh, sáp dầu là một loại pastel, tức chất liệu gồm bột màu và chất kết dính, trong đó chất kết dính là hỗn hợp sáp và dầu không khô. Điều này làm nó khác phấn tiên (kết dính bằng gôm hoặc methyl cellulose) và khác sáp màu thường (chỉ có sáp, không có dầu). Wikipedia tiếng Việt mô tả sáp dầu được làm từ sắc tố, dầu và sáp. Bề mặt tranh sáp dầu ít bụi hơn phấn tiên, màu rất tươi và bão hoà, dễ tán, nhưng thỏi sáp cũng dễ gãy.

Từ Cray-Pas của Nhật đến hộp sáp của Picasso

• 1921: công ty tiền thân của Sakura được thành lập để làm bút sáp màu (crayon). Dòng thời gian chính thức của Sakura Craypas ghi tên ban đầu là "Nippon Crayon Shokai", đổi thành "Sakura Crayon Shokai" ngay trong năm.
• 1925: theo dòng thời gian chính thức của hãng, Sakura đăng ký nhãn hiệu Cray-Pas và bắt đầu phát triển, sản xuất loại màu này (Wikipedia tiếng Anh ghi mốc 1924). Wikipedia cho biết chất kết dính ban đầu là sáp paraffin, axit stearic và dầu dừa, nhằm tạo ra một loại màu đậm hơn và tán được, điều mà bút sáp thường không làm được.
• 1947 đến 1949: hoạ sĩ Henri Goetz tìm đến nhà sản xuất chất liệu Henri Sennelier ở Paris để nhờ làm một loại sáp màu cho người bạn là Pablo Picasso. Năm 1949, Sennelier ra mắt dòng sáp dầu chuyên nghiệp đầu tiên; Wikipedia viết rằng Picasso muốn một loại màu vẽ được lên mọi bề mặt mà không cần chuẩn bị trước, và yêu cầu 48 màu.
• Giữa thập niên 1980: hãng Holbein của Nhật ra sáp dầu với cả loại phổ thông và loại chuyên nghiệp, loại chuyên nghiệp có 225 màu (theo Wikipedia).

Ba tính chất quyết định cách bạn vẽ

1. Không bao giờ khô hẳn. Dầu trong sáp không đông cứng như sơn dầu, nên tranh luôn hơi mềm, chạm vào là lem. Bù lại, bạn có thể quay lại tán, cạo, chồng thêm bất cứ lúc nào.
2. Màu phủ được màu. Sáp dầu khá đục, nên màu sáng có thể đè lên màu tối (vệt nắng, đỉnh sóng, mép mây), điều mà màu nước hay bút chì màu rất khó làm.
3. Giấy "đầy" rất nhanh. Mỗi lớp sáp lấp bớt những chỗ lồi lõm (răng) của giấy. Khi răng giấy đã đầy, màu mới bắt đầu trượt và trộn bẩn với màu cũ. Vì vậy thứ tự lớp và lực tay quan trọng hơn số lượng màu.

Bạn muốn đặt sáp dầu vào bức tranh rộng hơn của các chất liệu hội hoạ? Bài hội hoạ là gì, 8 chất liệu và 8 thể loại tranh so sánh sáp dầu với sơn dầu, màu nước, acrylic và các chất liệu khác.

Sáp dầu loại phổ thông và loại dành cho hoạ sĩ

Wikipedia chia sáp dầu thành ba cấp: scholastic (cấp thấp nhất, cứng hơn và màu nhạt hơn), student (mềm hơn, màu tươi hơn) và professional hay artist grade (mềm nhất và màu rực nhất). Khác biệt nằm ở lượng bột màu và độ mềm của chất kết dính. Bạn không cần đọc nhãn mới biết: chỉ cần thử ba điều dưới đây trên một mẩu giấy.

Vài dòng sáp dầu có thông tin chính thức để tham khảo, không phải bảng xếp hạng:

• Sakura Cray-Pas: dòng sáp dầu đầu tiên trên thế giới theo Sakura, đến nay có nhiều phiên bản cho người học và cho người vẽ chuyên sâu (ví dụ dòng Expressionist mà Matt Fussell dùng cho bức hoa anh túc bên dưới).
• Sennelier: dòng sáp dầu chuyên nghiệp ra đời năm 1949 cho Picasso, nổi tiếng vì rất mềm.
• Caran d'Ache Neopastel: trang chính thức của hãng mô tả đây là sáp dầu làm từ "bột màu siêu mịn và dầu trơ", mềm mịn không vụn, kháng nước, hoà tan được trong white spirit, có 96 màu cấp chuyên nghiệp.

Lời khuyên thực tế: người mới nên bắt đầu với một hộp phổ thông khoảng 24 đến 48 màu để tập lực tay và thứ tự lớp, rồi bổ sung vài thỏi loại hoạ sĩ cho những màu dùng để "đặt lên trên cùng" như trắng, vàng chanh, xanh da trời nhạt. Thỏi trắng loại mềm là thứ đáng nâng cấp đầu tiên. Danh sách đầy đủ đồ nghề cho người mới có trong bài dụng cụ vẽ cho người mới.

6 kỹ thuật vẽ màu sáp dầu

1. Chồng lớp (layering): tối trước hay sáng trước

Chồng lớp là kỹ thuật phổ biến nhất với sáp dầu, theo Wikipedia. Quy tắc chung là đi từ nhạt đến đậm và từ nhẹ tay đến mạnh tay: lớp đầu tô thật nhẹ để còn răng giấy cho các lớp sau. Nhưng sáp dầu có một ngoại lệ hay: vì màu đục, bạn có thể làm ngược lại ở chỗ cần điểm sáng, tức phủ nền tối trước rồi đặt màu sáng dày lên trên ở bước cuối (mép sóng, vệt nắng, cánh hoa trắng). Cách làm:

1. Phác bố cục bằng một thỏi sáp nhạt cùng tông với vùng đó (vàng nhạt cho trời, xanh nhạt cho nước), không dùng bút chì than vì than sẽ làm bẩn màu.
2. Tô lớp đầu nhẹ tay cho từng mảng lớn, để lộ giấy.
3. Lớp hai và ba: thêm màu đậm hơn, ấn tay dần, tán chỗ chuyển màu.
4. Lớp cuối: điểm sáng và chi tiết, ấn mạnh, không tán nữa.

Một trang sổ vẽ tĩnh vật bằng sáp dầu. Nền tường được tô một lớp mỏng nên còn lộ những đốm trắng của răng giấy, trong khi hoa và nét viền bình được ấn đậm ở lớp trên cùng. Nhìn kỹ những cánh hoa trắng: chúng được đặt sau, đè lên màu xanh và vàng.

2. Pha trộn (blending) bằng ngón tay, giấy cuộn hoặc bút tán không màu

Có nhiều cách tán hai màu vào nhau, mỗi cách cho một bề mặt khác nhau:

• Ngón tay: hơi ấm làm sáp mềm, cho chuyển màu mượt nhất. Lau tay giữa các màu để không kéo màu bẩn sang vùng khác.
• Giấy cuộn tán (blending stump, tortillon) hoặc tăm bông: chính xác hơn ngón tay, hợp với vùng nhỏ.
• Màu đè màu: dùng chính thỏi sáp nhạt hơn (thường là trắng hoặc vàng nhạt) chà mạnh lên chỗ giao nhau. Màu nhạt vừa tán vừa làm sáng vùng đó.
• Bút tán không màu (colorless blender): một số hãng làm thỏi sáp không có bột màu, chỉ để tán. Thỏi trắng loại mềm cũng làm được việc này nhưng sẽ làm màu nhạt đi.

Bảng thử các cách tán của DeshArt: cùng hai màu đỏ cam và vàng, mỗi ô dùng một cách khác. Ô "finger" (ngón tay) và "tissues" (giấy ăn) cho chuyển màu mềm; ô "pastel on pastel" (chà màu đè màu) đậm và còn vệt; ô "blending stump" (giấy cuộn) mịn nhất; ô "thinner" bên trái dùng dung môi nên loang như màu nước; ô "stippling" ở dưới chỉ là chấm màu, mắt người xem tự trộn.

3. Cạo (sgraffito)

Sgraffito bắt nguồn từ động từ tiếng Ý "graffiare", nghĩa là cào, cạo. Với sáp dầu, bạn tô một lớp màu sáng phủ kín, rồi phủ một lớp màu tối lên trên, sau đó dùng vật nhọn cạo bỏ lớp trên để lộ màu dưới. Trong bài viết về một buổi workshop sgraffito, hoạ sĩ Jo Hall mô tả đúng trình tự đó: tô lớp nền thật phủ, thêm lớp thứ hai tối hơn, rồi dùng đủ loại dụng cụ (lược nhựa, giũa móng, que kem, dao vẽ mềm) để cạo. Cạo một lớp duy nhất về tới mặt giấy cũng cho kết quả tinh tế hơn.

• Lớp dưới nên là màu sáng và tươi, lớp trên tối và phủ kín, như vậy nét cạo mới nổi.
• Dùng giấy dày hoặc bìa cứng, vì giấy mỏng dễ rách khi cạo.
• Dụng cụ khác nhau cho nét khác nhau: đầu tăm cho nét mảnh, dao vẽ cho mảng rộng, lược cho các nét song song.

Kết quả từ workshop sgraffito với sáp dầu của Jo Hall. Ở bức lớn, lớp vàng xanh nằm dưới, lớp đỏ sẫm phủ lên trên, rồi từng cuống hoa và lá được cạo ra. Hai bức nhỏ cho thấy hai lựa chọn khác: cạo nét cam trên nền tối, và cạo về gần tới giấy để lấy vùng sáng.

4. Phủ mỏng để lộ màu dưới (scumbling) và màu vỡ

Scumbling là phủ một lớp màu rất mỏng, đục, lên trên một màu khác sao cho màu dưới vẫn lộ ra từng chỗ. Wikipedia giải thích kỹ thuật này hoạt động theo nguyên lý trộn màu bằng mắt giống trường phái điểm hoạ, và thường dùng màu sáng để tạo không khí như sương, mây. Với sáp dầu, bạn nghiêng thỏi sáp, lướt mặt bên thật nhẹ trên lớp màu đã có: thỏi sáp chỉ chạm vào đỉnh các răng giấy, để lại những vụn màu lấm tấm.

Hai biến thể gần với scumbling: chấm điểm (stippling), đặt hàng trăm chấm màu nhỏ cạnh nhau, và nét đan (feathering, hatching), những nét ngắn song song của nhiều màu khác nhau. Cả ba đều để mắt người xem tự trộn màu, nên tranh rung và sáng hơn tán phẳng.

Tờ bảng kỹ thuật của Gaby Campbell đặt các cách vẽ cạnh nhau: so ô "scumbling" (lớp xanh nhạt lấm tấm trên nền xanh đậm) với ô "stippling" (chấm vàng cam). Phong cảnh của Eric D. Greene vẽ một công viên ở Suffolk, Virginia: toàn bộ trời, nước và cỏ là những chấm màu đặt cạnh nhau, không tán.

5. Đắp dày (impasto) và nét vẽ có hướng

Wikipedia tiếng Anh ghi nhận khi ấn dày nhiều lớp, sáp dầu có thể tạo hiệu ứng gần như impasto, tức lớp màu dày đến mức thấy rõ từng nét. Bí quyết là để dành phần dày cho cuối: các lớp đầu mỏng, lớp cuối dùng thỏi sáp mềm ấn mạnh, mỗi nét đi theo hướng của vật (cánh hoa xoè ra, ngọn cỏ vươn lên, sóng chạy ngang). Đừng tán những nét này, vì cái đẹp của impasto là thấy được tay vẽ. Bức hoa anh túc bên dưới được Matt Fussell vẽ trên giấy pastel Canson Mi-Teintes với hai dòng sáp Sennelier và Sakura Cray-Pas Expressionist; Matt Fussell mô tả lối vẽ này là xây những lớp dày chồng lên nhau để bức tranh trông như một bức sơn hơn là một bức vẽ.

Bài giảng hoa anh túc của Matt Fussell. Nhìn vào cánh hoa đỏ: mỗi cánh là vài nét sáp dày ấn mạnh, có cả mảng sáng đỏ cam đè lên mảng đỏ sẫm. Bầu trời phía sau lại được tô bằng nét ngắn chéo, mỏng hơn, để hoa nổi lên phía trước.

"Each Coming Night" của Christiana Walther, vẽ bằng sáp dầu Mungyo theo một bức ảnh hoạ sĩ tự chụp ở Thái Lan. Sóng nước được làm bằng nét dày ngắn màu trắng và xanh nhạt đè lên nền xanh đậm, trong khi bầu trời phía sau tán mềm. Hai cách xử lý trong một bức giúp tách tiền cảnh và hậu cảnh.

6. Hoà bằng dầu hoặc dung môi

Theo Wikipedia, sau khi đã tô lên giấy, sáp dầu có thể được "kéo" bằng cọ nhúng white spirit, nhựa thông (turpentine), dầu lanh hoặc dầu thực vật; bạn cũng có thể quét dầu lên giấy trước, hoặc nhúng đầu thỏi sáp vào dầu. Kết quả là một lớp loang giống màu nước hoặc sơn dầu pha loãng, rất hợp để làm nền bầu trời, mặt nước. Các cách phổ biến:

• Baby oil (một loại dầu khoáng) hoặc dầu ăn trong suốt: chấm một chút bằng tăm bông hoặc cọ, chà lên vùng màu. Không bay hơi, không mùi nồng, nhưng làm giấy thấm dầu lâu.
• Dung môi khoáng không mùi (odorless mineral spirits, OMS): theo Wikipedia, đây là white spirit đã được tinh chế để loại bớt các hợp chất thơm độc hơn, và được khuyên dùng cho vẽ sơn dầu. Trang chính thức của Caran d'Ache cũng ghi Neopastel hoà tan được trong white spirit.

Lưu ý an toàn: Wikipedia lưu ý một số dung môi dùng với sáp dầu có thể gây hại cho sức khoẻ, và white spirit chủ yếu được xếp vào nhóm chất gây kích ứng. Hãy vẽ ở nơi thoáng gió, chỉ rót một lượng nhỏ vào lọ có nắp, đậy nắp khi không dùng, tránh để dính da lâu và cất xa nguồn lửa. Với vẽ trong phòng kín, baby oil là lựa chọn dễ chịu hơn. Muốn dùng dung môi nhiều, chọn giấy dành cho vẽ dầu (oil sketching paper) như Wikipedia gợi ý, vì giấy thường sẽ bị dầu thấm và ố.

Giấy và bề mặt cho sáp dầu

Wikipedia tiếng Việt tóm gọn: răng (kết cấu) của giấy ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả. Giấy răng thô cho hình có hạt và giữ được nhiều lớp; giấy mịn cho hình sắc nét hơn nhưng chồng được ít lớp hơn. Wikipedia tiếng Anh liệt kê sáp dầu vẽ được trên giấy, gỗ, kim loại, ván cứng (hardboard, thường gọi là masonite), MDF, canvas và cả kính.

Với ván gỗ, MDF hoặc giấy mỏng, nhiều người vẽ lót trước một lớp gesso acrylic để dầu không ngấm thẳng vào bề mặt. So sánh chi tiết các loại giấy (định lượng, răng giấy, giấy màu nước, giấy canvas) có trong bài các loại giấy vẽ và cách chọn.

Cùng chất liệu, hai nền giấy. Chiếc lá của Rosa F (@rosiessketchbook) vẽ trên giấy đen: gân lá trắng và mép lá sáng nổi hẳn lên mà không phải tô nền. Phong cảnh của @artists_town vẽ bằng Sakura Cray-Pas trên giấy mixed media Clairefontaine Paint On 250 gsm, chừa viền trắng như một tấm ảnh polaroid: để ý những đám mây xoắn là màu hồng nhạt đè lên nền vàng.

Cố định và bảo quản tranh sáp dầu

Vì sáp dầu không bao giờ khô hẳn, Wikipedia cho biết người vẽ thường bảo vệ tranh bằng một loại xịt cố định dành riêng cho sáp dầu, hoặc cho tranh vào bao trước khi đóng khung. Xịt cố định chỉ tạo một lớp màng bảo vệ, không làm sáp khô cứng lại. Vài điều nên biết:

• Không dùng xịt cố định của phấn tiên hay bút chì nếu nhãn không ghi dùng được cho sáp dầu.
• Kẹp giấy lót: với sổ vẽ hoặc tranh xếp chồng, đặt một tờ giấy lót trơn như glassine giữa các trang để tranh không dính và in sang trang đối diện. Glassine vốn được dùng làm giấy lót bảo vệ hình minh hoạ trong sách.
• Đóng khung có kính và passe-partout (viền bìa) để mặt kính không chạm vào lớp sáp.
• Tránh nóng: để xa cửa kính nắng và nguồn nhiệt, vì sáp mềm ra khi ấm.
• Lớp mờ trắng trên mặt tranh (wax bloom) có thể xuất hiện theo thời gian do axit béo và sáp nổi lên. Wikipedia cho biết chỉ cần lau nhẹ bằng vải len là bề mặt trong trở lại.

4 đề tài hợp với màu sáp dầu

Bầu trời hoàng hôn

Đây là bài tập tán màu tốt nhất. Tô ba đến bốn dải màu nằm ngang (vàng, cam, hồng, tím hoặc xanh), chồng mép các dải lên nhau rồi tán bằng ngón tay theo chiều ngang. Mặt trời và vệt nắng đặt sau cùng bằng vàng nhạt hoặc trắng ấn mạnh. Phần đất, cây, chim là những mảng đen hoặc tím sẫm đặt lên trên cùng, không cần chi tiết.

Hai cách vẽ hoàng hôn. Bức của Bycolaa giữ toàn tông nhạt: các dải vàng, cam, hồng được đặt nằm ngang, chồng mép lên nhau, nét sáp vẫn còn thấy rõ như những vệt mây. Bức của She'z ART dùng màu bão hoà và bóng đen (silhouette) của núi, cỏ, chim; để ý mặt nước chỉ là bầu trời lặp lại, đậm hơn một chút.

Biển và sóng

Tô nước từ xa đến gần: phía chân trời xanh nhạt, càng gần càng đậm. Sóng là chỗ sáp dầu thắng màu nước: bạn đặt bọt sóng trắng dày lên trên nền xanh đã tô, kéo nét theo chiều sóng chạy, có thể cạo nhẹ vài đường bằng tăm để có vệt bọt mảnh.

Bức biển của ChickHenTube. Mặt nước gần như chỉ có hai việc: tô xanh đậm phủ kín, rồi đặt từng đốm trắng nhỏ cho sóng. Lằn bọt trắng nơi sóng chạm cát được ấn rất dày, nổi hẳn lên trên nền vàng.

Hoa

Hoa hợp với lối vẽ nét có hướng: mỗi cánh là một hai nét sáp xuất phát từ tâm hoa. Vẽ mảng màu chính của cả bó trước, sau đó mới tách từng bông bằng màu sáng và màu tối. Lá và cuống có thể để thô, nét gạch nhanh, để hoa nổi lên.

Hai bình hoa, hai cách dùng nét. "Fluffy Flowers in a Vase" của Cynthia Maynard: từng bông hoa là những mảng sáp dày, chồng màu lên nhau, viền hoa để tự do. Bức của vickycolour dựng nền và bóng đổ bằng nét gạch song song (hatching) nhiều màu, không tán, còn hoa và bình được tô kín và đậm.

Tĩnh vật và phong cảnh

Một quả táo, một cái bình, một góc bàn là bài tập tốt để luyện chồng lớp và đặt điểm sáng. Bắt đầu bằng màu trung gian của vật, thêm màu tối ở mặt khuất và bóng đổ, cuối cùng chấm điểm sáng trắng hoặc vàng nhạt. Cách dựng bố cục, ánh sáng và khối có trong bài tranh tĩnh vật: bố cục, ánh sáng và khối (bức bình hoa ở kỹ thuật 1 phía trên là một ví dụ tĩnh vật sáp dầu). Với phong cảnh, hãy học cách các hoạ sĩ ấn tượng tách màu thành nét: bài về Claude Monet và trường phái Ấn tượng và bài Đêm đầy sao của Van Gogh cho thấy nét vẽ dày có hướng có thể dẫn mắt người xem ra sao, đúng tinh thần đắp dày ở kỹ thuật 5.

Những lỗi hay gặp khi vẽ màu sáp dầu

• Ấn quá mạnh ngay từ đầu: răng giấy đầy sau một lớp, các lớp sau trượt và không bám. Lớp đầu luôn nhẹ tay.
• Màu bị đục bẩn (muddy): do tán quá nhiều màu đối nhau (như đỏ với xanh lá) hoặc không lau tay, lau giấy cuộn giữa các màu. Tán từng cặp màu gần nhau trên vòng màu, và giữ những vùng "màu sạch" không tán. Bài bảng pha màu: trộn màu gì ra màu gì giúp bạn đoán trước hai màu trộn ra màu gì.
• Dùng màu đen để tô bóng: bóng bằng đen làm tranh xỉn. Thử dùng xanh đậm, tím hoặc nâu đỏ cho bóng.
• Thỏi sáp bẩn: sáp dầu dễ dính màu khác ở đầu thỏi. Lau đầu thỏi bằng giấy ăn trước khi vẽ màu sáng.
• Vẽ chi tiết quá nhỏ: thỏi sáp to và mềm, không hợp để vẽ chi tiết li ti. Chọn khổ giấy đủ lớn (A4 trở lên), hoặc để chi tiết cho kỹ thuật cạo.
• Để tranh chạm vào nhau: tranh sáp dầu luôn mềm, cần giấy lót hoặc bao riêng ngay khi vẽ xong.

Kế hoạch luyện tập 7 buổi

1. Buổi 1, bảng thử màu: mỗi thỏi sáp tô một ô với ba lực tay (nhẹ, vừa, mạnh). Bạn sẽ biết thỏi nào mềm, thỏi nào phủ tốt.
2. Buổi 2, bảng kỹ thuật: làm một tờ như hình của Gaby Campbell và DeshArt ở trên: tán bằng ngón tay, giấy cuộn, màu đè màu, scumbling, chấm điểm, cạo.
3. Buổi 3, bầu trời hoàng hôn: khổ A5, chỉ trời và một dải đất tối. Tập chuyển màu mượt.
4. Buổi 4, biển: nước xanh đậm, sóng trắng đặt sau cùng, thử cạo vài vệt bọt.
5. Buổi 5, giấy đen: một chiếc lá hoặc một bông hoa trên giấy đen, chỉ dùng màu sáng.
6. Buổi 6, tĩnh vật ba vật: một quả, một cái cốc, một khăn vải; chồng ba lớp và đặt điểm sáng.
7. Buổi 7, một bức hoàn chỉnh: chọn đề tài bạn thích nhất trong tuần, khổ A4, kết hợp ít nhất ba kỹ thuật.

Khi đã quen với lớp màu, độ đục và nét vẽ có hướng của sáp dầu, bạn sẽ thấy chúng xuất hiện lại gần như nguyên vẹn trong vẽ kỹ thuật số: brush giả sáp dầu, chồng layer từ tối ra sáng, đặt điểm sáng cuối cùng. Nếu muốn đưa những gì đã học trên giấy sang vẽ tranh minh hoạ trên máy có lộ trình, khoá Digital Painting của ColorME là bước tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp về màu sáp dầu

Màu sáp dầu là gì?

Màu sáp dầu (oil pastel) là thỏi màu làm từ bột màu, sáp và dầu không khô. Nó mềm, màu đậm, tán và chồng lớp được, và không bao giờ khô hẳn như sơn dầu.

Sáp dầu khác sáp màu thường thế nào?

Sáp màu thường (wax crayon) chủ yếu là sáp paraffin và bột màu, không có dầu, nên cứng, trơn và khó tán. Sáp dầu có thêm dầu nên mềm hơn, màu đậm hơn và tán, chồng lớp dễ hơn nhiều.

Sáp dầu khác phấn tiên (soft pastel) ở điểm nào?

Phấn tiên kết dính bằng gôm hoặc methyl cellulose, khô và nhiều bụi, cần xịt cố định hoặc đóng khung kính. Sáp dầu kết dính bằng sáp và dầu, ít bụi hơn, màu béo hơn nhưng luôn hơi mềm và khó xịt cố định hơn.

Dùng gì để tán màu sáp dầu?

Ngón tay, giấy cuộn tán, tăm bông, một thỏi sáp nhạt màu hoặc bút tán không màu. Muốn lớp loang như màu nước, chấm một chút baby oil hoặc dung môi khoáng không mùi bằng cọ, và vẽ ở nơi thoáng gió.

Nên vẽ sáp dầu trên giấy gì?

Giấy dày có răng như giấy mixed media hoặc giấy pastel là đủ để tập. Giấy màu và giấy đen giúp điểm sáng nổi bật, giấy nhám giữ được nhiều lớp, còn bìa canvas hoặc ván đã lót nền hợp với cạo và đắp dày.

Tranh sáp dầu có khô không và bảo quản thế nào?

Không khô hẳn, vì dầu trong sáp không đông cứng. Hãy kẹp giấy lót trơn giữa các trang, dùng xịt cố định dành riêng cho sáp dầu nếu cần, đóng khung có kính và viền bìa để kính không chạm mặt tranh, và để xa nguồn nóng.

Sáp dầu ra đời khi nào?

Theo dòng thời gian chính thức của Sakura, Cray-Pas được phát triển và bắt đầu sản xuất ở Nhật năm 1925 (Wikipedia tiếng Anh ghi 1924). Năm 1949, Henri Sennelier làm dòng sáp dầu chuyên nghiệp đầu tiên cho Pablo Picasso.

Nguồn tham khảo

• Wikipedia tiếng Anh: Oil pastel, Pastel, Crayon, Sennelier, Sakura Color Products, Sgraffito, Glaze (painting technique), Impasto, White spirit, Glassine.
• Wikipedia tiếng Việt: Sáp dầu.
• Sakura Craypas, dòng thời gian công ty (tiếng Nhật): 沿革.
• Caran d'Ache, trang sản phẩm Neopastel: Box of 48 Neopastel.
• Jo Hall, Sgraffito with Oil Pastel; Matt Fussell, Oil Pastel Landscape Drawing: Poppies; Eric D. Greene, Impressionist Oil Pastels Art.