Vẽ tranh phong cảnh quê hương: cánh đồng, luỹ tre, mái đình

Cách vẽ từng hình ảnh quê: cánh đồng, luỹ tre, mái đình, cây đa, cổng làng, dòng sông; 5 bố cục gợi ý, màu theo mùa và lỗi hay gặp.

Trả lời nhanh: Muốn vẽ tranh phong cảnh quê hương, mình chọn một "nhân vật chính" trong số các hình ảnh quen thuộc (cánh đồng, luỹ tre, mái đình, cây đa, cổng làng, dòng sông) rồi đặt nó vào một bố cục đơn giản: một con đường hoặc dòng nước dẫn mắt từ góc dưới vào nhân vật chính, phía sau là một dải cảnh xa nhạt màu. Mỗi hình ảnh có một cách giản lược riêng; dưới đây là cách vẽ từng cái và 5 bố cục ghép chúng lại.

Cổng làng nhỏ ở xa, hàng cây và cánh đồng hoa phía trước: một nhân vật chính, vài hình phụ.

Tranh minh hoạ trong bài là tác phẩm thật của các hoạ sĩ Việt Nam, mình tìm qua Pinterest và truy về nguồn; tên tác giả và nguồn ghi ngay dưới mỗi bức, bản quyền thuộc về tác giả. Bạn xem để học cách họ giản lược hình ảnh quê, đừng chép lại để bán hay đăng như của mình.

Bài này đi sâu vào từng hình ảnh và cách ghép chúng thành một bức tranh đề tài quê hương. Phần nền tảng (đường chân trời, lưới chia ba, tiền cảnh, trung cảnh, hậu cảnh, bảng màu theo giờ) đã có ở bài cách vẽ tranh phong cảnh: bố cục, lớp xa gần, phối màu; nếu bạn mới cầm bút, đọc bài đó trước. Muốn hiểu thêm về dòng tranh đồng quê, đặc điểm và bảng màu theo mùa, xem bài tranh đồng quê Việt Nam.

Chọn một nhân vật chính cho bức tranh

Lỗi đầu tiên mình hay gặp ở tranh đề tài quê hương là "cái gì cũng có": cánh đồng, đình, cây đa, trâu, thuyền, diều, mặt trời, tất cả trong một tờ A4. Kết quả là không hình nào đủ lớn để đẹp. Hãy chọn một nhân vật chính, cho nó chiếm khoảng một phần ba bức tranh, rồi chọn thêm một hoặc hai hình ảnh phụ nhỏ hơn.

Cách vẽ cánh đồng lúa

Cánh đồng là hình ảnh dễ vẽ nhất mà cũng dễ "phẳng" nhất. Bí quyết là chia nó thành nhiều thửa ruộng có kích thước thu nhỏ dần.

1. Kẻ đường chân trời ở một phần ba trên nếu muốn khoe ruộng, hoặc bỏ hẳn chân trời và nhìn từ trên cao.
2. Chia thửa: vẽ các bờ ruộng là những đường gấp khúc, gần thì thửa to, xa thì thửa hẹp như sợi chỉ.
3. Tô hai, ba sắc xanh xen kẽ giữa các thửa (hoặc xanh xen vàng nếu là mùa gặt) để mắt đọc được từng mảnh.
4. Thêm nét lúa ở vài thửa gần: nét ngắn, đều hướng như gió đang thổi, ngọn sáng hơn chân.
5. Đặt người làm đồng nhỏ, đội nón trắng; nón là chấm sáng dễ thấy nhất trên nền xanh.

Thửa ruộng chạy chéo, hàng nón trắng thành đường dẫn mắt lên chòi canh.

Bức của To Ngoc ở trên cho thấy cách các thửa ruộng chạy chéo và hàng nón trắng nối nhau thành một đường dẫn mắt từ góc dưới lên chòi canh ở góc trên.

Cách vẽ luỹ tre làng

Luỹ tre là "bức tường" bao quanh làng trong tranh quê Bắc Bộ. Đừng vẽ từng cây tre; hãy vẽ cả luỹ như một khối. Cách vẽ thân, đốt, lá tre và dựng luỹ ba lớp đậm nhạt có trong bài cách vẽ cây tre, luỹ tre làng.

1. Vẽ khối luỹ: một hình dài, mép trên lượn sóng như một dải mây, mép dưới thẳng ở chân.
2. Ngọn tre: ở mép trên, vẽ vài ngọn cong rủ xuống về một phía, như bị gió thổi; đây là chi tiết làm người xem nhận ra "tre".
3. Vài thân lộ ra: ở chân luỹ, vẽ ba đến năm thân thẳng, hơi nghiêng, có đốt; phần còn lại để chìm trong bóng.
4. Màu: xanh đậm ngả lam ở trong khối, xanh vàng ở ngọn nơi có nắng; luỹ tre ở xa thì nhạt và lam hơn.
5. Lá: chỉ vẽ lá rõ ở vài cụm gần nhất, mỗi lá là một nét nhọn hai đầu.

Luỹ tre đặt ở trung cảnh, chạy ngang tranh, là cách nhanh nhất để "đóng" bức tranh lại và cho biết phía sau là một ngôi làng.

Cách vẽ mái đình

Đình là công trình kiến trúc cổ truyền ở làng quê Việt Nam, nơi thờ Thành hoàng và là nơi hội họp của người dân trong làng; khác với chùa, đền thường ở chỗ tĩnh mịch, đình làng thường đặt ở trung tâm, lý tưởng nhất là chỗ thoáng nhìn ra sông nước (Wikipedia: Đình). Vì vậy trong tranh, đình thường đi cùng ao, cây đa và một khoảng sân rộng.

1. Thân nhà: một hình chữ nhật thấp, rộng; đình trông "lùn" và vững.
2. Mái: một hình thang lớn hơn thân nhà, chiếm khoảng hai phần ba chiều cao cả công trình. Mái to là đặc điểm dễ nhận nhất.
3. Đầu đao: bốn góc mái cong vút lên như ngọn sóng. Vẽ đường cong một lần, dứt khoát.
4. Bờ nóc: một đường thẳng trên đỉnh mái, có thể thêm hai điểm nhô ở hai đầu.
5. Màu và chất: mái ngói nâu đỏ, rêu xanh xám ở mép ngói; cột gỗ sẫm; sân gạch đỏ nhạt. Đừng tô mái một màu phẳng, chấm vài vệt rêu là đình "già" ngay.

Theo Wikipedia, bố cục đình theo trục thường có hồ nước, nghi môn, nhà tiền tế, đại đình và hậu cung; bạn không cần vẽ hết, chỉ cần một mái đình lớn phía sau và nghi môn hoặc ao phía trước là đủ gợi.

Cách vẽ cây đa đầu làng

Cây đa thuộc họ Dâu tằm, có thể phát triển thành cây khổng lồ; nó mọc rễ khí từ cành, rễ chạm đất thì thành thân mới, nhờ vậy tán cây lan rộng (Wikipedia: Cây đa). Chính những rễ buông thẳng này làm cây đa khác mọi cây khác trong tranh.

1. Tán: một khối tròn rộng, lớn hơn bạn nghĩ; chia thành ba, bốn cụm tròn nhỏ để có khối.
2. Thân: to, ngắn, xoè ở gốc như bàn chân bám đất.
3. Rễ phụ: vài nét thẳng đứng buông từ cành xuống, có cái chạm đất, có cái lơ lửng.
4. Bóng: bóng đổ dưới tán đậm và rộng; đặt một mái đình nhỏ hay cổng làng trong bóng đó là có ngay tranh "cây đa, sân đình".

Cây cổ thụ tán rộng làm nhân vật chính, cổng nhỏ nằm trong bóng cây.

Cách vẽ cổng làng

Cổng làng là ranh giới giữa đồng và làng, nên trong tranh nó thường đứng ở cuối một con đường. Vẽ cổng nhỏ ở trung cảnh, đặt trên con đường cong chạy từ góc dưới vào, là bố cục "đi về" rất dễ đọc.

1. Hai trụ vuông, một vòm cuốn ở giữa; trên vòm có một mái ngói nhỏ.
2. Con đường đi xuyên qua vòm, hẹp dần về phía làng.
3. Hai bên cổng là luỹ tre hoặc tường thấp.
4. Một người đạp xe hoặc gánh hàng nhỏ trên đường cho tranh có câu chuyện.

Tranh của Phan Thu Trang ở đầu bài và dưới đây dùng đúng công thức đó, nhưng đẩy màu lên rất mạnh: tán cây tím hoặc xanh lơ đắp dày bằng dao, cổng làng nhỏ ở phía xa, người đạp xe trên đường.

Cổng làng đặt nhỏ ở cuối đường, có bóng phản chiếu dưới nước.

Cách vẽ dòng sông, cầu tre, con đò

1. Dòng sông: một dải cong, rộng ở gần, hẹp dần và biến mất sau rặng cây ở xa.
2. Bóng nước: lấy màu của bờ, cây, mái nhà và kéo những nét dọc xuống mặt nước; giữa các nét để lại vài vệt sáng nằm ngang.
3. Cầu tre: một đường gãy khúc từ bờ này ra, mặt cầu là các thanh ngắn, chân cầu là những que thẳng cắm xuống nước.
4. Con đò: hình lá thuyền đơn giản, có người cầm sào; đặt ở chỗ nước rộng, đừng đặt giữa tranh.

Cầu gỗ gãy khúc dẫn mắt từ mặt nước vào ngôi nhà ven sông.

Con trâu và các chi tiết nhỏ

Trâu là loài thú nhai lại thuộc họ Trâu bò, được nuôi phổ biến nhất ở vùng nhiệt đới châu Á (Wikipedia: Trâu). Trong tranh phong cảnh, con trâu thường nhỏ, ở trung cảnh: thân là một hình chữ nhật bo tròn màu xám đen, đầu cúi thấp, hai sừng cong như vầng trăng khuyết; thế là đủ. Các chi tiết nhỏ khác nên dùng tiết kiệm: một cánh diều, vài con cò trắng, một chiếc nón trên bờ ruộng. Mỗi tranh chọn một, hai chi tiết thôi.

5 bố cục gợi ý cho tranh phong cảnh quê hương

Ghép các hình ảnh trên theo năm khung sau. Mỗi khung có một đường dẫn mắt và một nhân vật chính.

Gợi ý chọn: tranh khổ ngang hợp bố cục 3, 4, 5; khổ dọc hợp bố cục 1, 2. Bài vẽ ở trường thường gặp là khổ A4 hoặc A3; nếu được chọn, khổ ngang dễ vẽ cảnh quê hơn.

Màu cho tranh quê hương theo mùa

Mùa quyết định màu chủ đạo. Bảng dưới là gợi ý của mình; mã HEX và năm bảng màu đầy đủ hơn có ở bài tranh đồng quê Việt Nam.

Muốn chọn màu bổ túc cho điểm nhấn, dùng vòng tròn màu của ColorME; cách pha màu thật có ở bài bảng pha màu.

Vẽ bằng gì: sáp màu, bút dạ, màu nước hay acrylic

Các bước vẽ một bức hoàn chỉnh

1. Chọn bố cục trong 5 khung trên và nhân vật chính.
2. Phác chì nhẹ đường chân trời, con đường hoặc dòng sông, rồi khối nhân vật chính.
3. Tô trời và nền xa trước, nhạt và hơi lam.
4. Tô trung cảnh: luỹ tre, mái đình, cây đa, đậm hơn nền xa.
5. Tô tiền cảnh đậm và ấm nhất, nét to nhất.
6. Điểm nhấn sau cùng: người, trâu, cò, con đò; kiểm tra bằng cách lùi xa hai mét nhìn lại.

Thứ tự xa trước gần sau này giống bài vẽ tranh phong cảnh; nếu cần thêm ý tưởng nhỏ để luyện tay trước, xem 30 ý tưởng vẽ tranh đơn giản mà đẹp.

Lỗi hay gặp khi vẽ tranh phong cảnh quê hương

• Nhồi quá nhiều hình ảnh: chọn một nhân vật chính, tối đa hai hình phụ.
• Mặt trời có mặt cười ở góc tranh: mặt trời thật nằm thấp, sau luỹ tre, và là nguồn sáng cho cả bức.
• Mái đình như mái nhà thường: thiếu mái to và đầu đao cong.
• Cây đa như cây bàng: thiếu rễ phụ buông thẳng.
• Mọi thứ cùng độ đậm: xa phải nhạt, gần phải đậm, nếu không tranh "dính" vào nhau.
• Dòng sông thẳng như con kênh: cho nó lượn và hẹp dần về xa.

Câu hỏi thường gặp

Vẽ tranh phong cảnh quê hương nên vẽ gì?

Chọn một hình ảnh làm nhân vật chính: cánh đồng, luỹ tre, mái đình, cây đa, cổng làng hoặc dòng sông. Thêm một, hai hình ảnh phụ như người đội nón, con đò, đàn cò, và một con đường hoặc dòng nước dẫn mắt vào tranh.

Vẽ mái đình thế nào cho giống?

Mái phải to, chiếm khoảng hai phần ba chiều cao công trình, bốn góc mái cong vút lên thành đầu đao. Thân nhà thấp, rộng. Đặt đình cạnh cây đa hoặc ao làng là người xem nhận ra ngay.

Tranh quê hương dùng màu gì cho đẹp?

Chọn màu theo mùa: xanh mạ cho lúa đầu vụ, vàng lúa cho mùa gặt, cam tím cho chiều trên đê. Giữ một màu chủ đạo, cảnh xa nhạt và hơi lam, cảnh gần đậm và ấm.

Học sinh vẽ tranh đề tài quê hương bằng gì dễ nhất?

Sáp màu hoặc bút dạ trên giấy A4, A3 khổ ngang. Phác chì nhẹ, tô trời trước, tô cảnh xa nhạt rồi đến cảnh gần, điểm nhấn sau cùng.

Bước tiếp theo

Vẽ được từng hình ảnh quê rồi, bạn có thể tìm hiểu thêm về dòng tranh đồng quê Việt Nam và bảng màu theo mùa, hoặc thử vẽ trên máy với bài digital painting là gì. Muốn học có lộ trình và người chữa bài, tham khảo khoá Digital Painting dài hạn của ColorME.