Tutorial · 17/10/2026
Tranh trừu tượng là gì? Cách xem và tự vẽ một bức đầu tiên
COLOR ME17/10/2026 · 15 phút đọc · 2 lượt xem
Tranh trừu tượng là gì: định nghĩa, 5 phong cách kèm tranh thật, checklist 8 câu để xem tranh và 7 bước tự vẽ bức đầu tiên bằng acrylic cho người mới.
Trả lời nhanh: Tranh trừu tượng là tranh không cố vẽ lại đúng hình ảnh của thế giới thật, mà dùng hình khối, màu sắc, đường nét và dấu cọ để tạo cảm xúc (Tate: Abstract art). Có tranh đơn giản hoá một cảnh vật thật đến mức khó nhận ra, có tranh hoàn toàn không xuất phát từ vật gì. Muốn xem tranh trừu tượng, hãy nhìn màu, nhịp, chất liệu và cảm giác nó gợi ra thay vì đi tìm "vẽ cái gì". Muốn tự vẽ, chỉ cần 3 màu, một tấm toan nhỏ và một bố cục có điểm nhấn.
| Phong cách | Nhận ra bằng | Người mới nên thử |
|---|---|---|
| Trừu tượng hình học | Hình vuông, tròn, tam giác, mép rõ | Dán băng keo giấy, tô từng ô |
| Trữ tình, cử chỉ (gestural) | Nét cọ quét mạnh, vệt chảy, nét chì | Cọ to, vẽ nhanh, không phác trước |
| Trường màu (colour field) | Mảng màu lớn gần như phẳng | 2 đến 3 mảng màu, viền mềm |
| Tối giản (minimal) | Rất ít hình, ít màu, nhiều khoảng trống | 1 màu chính, 1 đường hoặc 1 mảng |
| Fluid art (đổ màu) | Màu loang, chảy, có "tế bào" tròn | Toan nhỏ 20 x 20 cm, 3 màu |
Tranh cử chỉ của Megan Carty: không có vật thể để nhận ra, chỉ có nhịp quét cọ và tương phản giữa mảng xanh đậm với vùng hồng vàng sáng.
Tranh minh hoạ trong bài là tác phẩm thật của các hoạ sĩ đương đại, mình tìm qua Pinterest và lần về nguồn của từng bức. Tên tác giả và nguồn ghi dưới mỗi hình, bản quyền thuộc về tác giả; ColorME chỉ thu nhỏ ảnh. Tác phẩm kinh điển thì mình dẫn link đến trang bảo tàng thay vì đăng lại hình.
Tranh trừu tượng là gì?
Theo bảo tàng Tate, chữ "abstract" (trừu tượng) nghĩa gốc là tách một thứ ra khỏi thứ khác. Từ này được dùng cho hai kiểu tranh:
- Trừu tượng từ một thứ có thật: đồ vật, người hay phong cảnh được giản lược đến mức chỉ còn mảng và nét.
- Trừu tượng "thuần": tranh dùng hình học hay dấu cọ không hề có nguồn gốc từ thế giới nhìn thấy. Một số hoạ sĩ gọi kiểu này là concrete art hoặc non-objective art, nhưng chữ "trừu tượng" vẫn dùng chung cho cả hai.
Bài Abstract art trên Wikipedia mô tả độ trừu tượng như một dải liên tục: tranh có thể rời xa hiện thực một chút, một phần, hoặc hoàn toàn. Tranh dã thú cố ý đổi màu, tranh lập thể đổi hình, đó là trừu tượng một phần; tranh trừu tượng hình học hay trữ tình thường trừu tượng hoàn toàn. Vì vậy một bức còn thấp thoáng đường chân trời vẫn có thể là tranh trừu tượng.
Tranh trừu tượng bắt đầu từ đâu?
Tate viết rằng từ đầu những năm 1900, tranh trừu tượng đã là một dòng chính của nghệ thuật hiện đại; Kazimir Malevich và Piet Mondrian là những người tiên phong vẽ trừu tượng "thuần" trong khoảng 1910 đến 1920. Wikipedia ghi nhận hoạ sĩ Thuỵ Điển Hilma af Klint (1862 đến 1944) có nhiều bức được xem là trong số những tác phẩm trừu tượng lớn đầu tiên của phương Tây, vẽ trước cả các bức trừu tượng thuần đầu tiên của Kandinsky, Malevich và Mondrian.
Thập niên 1940 và 1950, các hoạ sĩ Mỹ ở New York như Jackson Pollock, Mark Rothko, Willem de Kooning phát triển chủ nghĩa biểu hiện trừu tượng; Tate chia họ thành nhóm "hành động" quét cọ đầy cảm xúc và nhóm trường màu phủ toan bằng mảng lớn một màu. Xem tranh gốc trên trang Tate:
- Jackson Pollock, Yellow Islands (1952), sơn dầu; Pollock đặt toan dưới sàn, đổ sơn từ lon hoặc nhỏ sơn từ cọ, que (Tate).
- Mark Rothko, Black on Maroon (1958), sơn dầu, acrylic, keo tempera và bột màu trên toan.
- Lee Krasner, Gothic Landscape (1961), sơn dầu trên toan.
- Agnes Martin, Happy Holiday (1999), hoạ sĩ của trường phái tối giản.
5 phong cách tranh trừu tượng hay gặp (kèm tranh thật)
Năm nhóm dưới đây không phải bảng phân loại chính thức, nhiều bức pha hai, ba kiểu; cách chia này giúp người mới biết mình thích gì và thử từ đâu.
1. Trừu tượng hình học
Theo Wikipedia, trừu tượng hình học dựa trên các hình hình học, thường đặt trong không gian phẳng, không giả chiều sâu. Phong cách này nổi lên với các hoạ sĩ tiên phong đầu thế kỷ 20, nhưng hoạ tiết hình học thì đã có từ thời cổ đại, ví dụ các mẫu hoa văn hình học trong nghệ thuật Hồi giáo.
Hyunah Kim chia tranh thành vài mảng lớn rồi rải ký hiệu nhỏ: chữ nhật, bầu dục, zigzag. Mảng lớn tạo cấu trúc, chi tiết nhỏ tạo nhịp.
Bức "Albeit" của Hyunah Kim ở trên (acrylic, phấn màu và bút chì trên toan, khổ khoảng 1 m x 1 m, theo mô tả trên Saatchi Art) cho thấy hình học không nhất thiết phải cứng: mép các mảng thẳng, nhưng bề mặt vẫn có vết cào và nét chì tay. Người mới thường thử kiểu này bằng cách dán băng keo giấy chia ô, tô từng ô rồi bóc băng keo để có viền trắng sắc nét.
2. Trữ tình và cử chỉ (gestural)
Tate định nghĩa "gestural" là cách đặt sơn bằng những cử động cọ tự do, quét rộng; ý tưởng là hoạ sĩ "diễn" lại xung lực bên trong, nên cảm xúc và trạng thái tâm trí hiện lên trên mặt tranh. Trừu tượng trữ tình (lyrical abstraction) là tên gọi gần với kiểu này, dùng cho tranh trừu tượng mềm, giàu màu và cảm xúc (Wikipedia).
Hanna Squiggles vẽ trên giấy bằng acrylic, than và sáp dầu: nền hồng, nét đỏ cào nhanh, dải vàng cam và đường viền xanh dương đậm.
Bức của Hanna Squiggles ở trên chỉ dùng khoảng năm màu nhưng mỗi màu có một "vai": hồng làm nền, xanh dương đậm làm nét mạnh nhất, vàng cam nối các mảng lại với nhau.
Heun Oak Kim gom các mảng hồng đào, cam, xanh rêu, tím vào giữa, để nền trắng thở ở bốn góc và quấn nét chì đen quanh.
Ở bức của Heun Oak Kim (acrylic trên toan khoảng 107 cm x 107 cm, theo Saatchi Art), hãy để ý tỷ lệ: vùng màu ấm chiếm phần lớn, còn tím và xanh đậm chỉ là những điểm nhỏ. Đây là mẹo thường gặp để tranh nhiều màu mà không rối: một nhóm màu chủ đạo, một nhóm màu nhấn rất ít.
3. Trường màu (colour field)
Theo Tate, "colour field painting" chỉ tranh của các hoạ sĩ trừu tượng thập niên 1950 và 1960 với những vùng lớn gần như phẳng một màu. Ban đầu từ này dùng cho Mark Rothko, Barnett Newman và Clyfford Still từ khoảng năm 1950; từ khoảng 1960 có thêm thế hệ Helen Frankenthaler, Morris Louis, Kenneth Noland, Alma Thomas, Sam Gilliam, những người bỏ đi nội dung cảm xúc, thần thoại và lối quét cọ cá nhân của lớp trước.
Margo Staum phủ gần kín tranh bằng đỏ và cam; chiều sâu đến từ các vệt dọc vàng, trắng mờ chứ không từ hình khối.
Bức "Abstraction №1" của Margo Staum (acrylic, 70 x 50 cm) gần với tinh thần trường màu: cả bức là một "trường" đỏ cam, chỉ khác nhau ở nhiệt độ màu và hướng nét. Khi màu phẳng trông chán, cách thường gặp là phủ nhiều lớp mỏng, mỗi lớp lệch sắc độ một chút để màu "rung".
4. Tối giản (minimal)
Tate gọi minimalism là một dạng cực đoan của tranh trừu tượng, phát triển ở Mỹ thập niên 1960, thường dùng các hình đơn giản dựa trên hình vuông và hình chữ nhật. Tranh tối giản không cố thể hiện thế giới bên ngoài, người xem chỉ phản ứng với thứ đang ở trước mặt. Hoạ sĩ Frank Stella có câu nổi tiếng về tranh của mình: "What you see is what you see" (thấy gì là nấy).
Enric Alberti chỉ dùng vài dải ngang hồng nâu, xám bạc và một vệt xanh mảnh như đường chân trời.
Bức "Si Véns" của Enric Alberti (acrylic, 100 x 81 cm) được gắn cả nhãn tối giản lẫn trường màu trên Saatchi Art: ít màu, ít hình, nhiều khoảng lặng. Với người mới, đây là bài tập tiết chế: một màu chính, một điểm nhấn, dừng sớm hơn bạn muốn.
Courtney Senior đang vẽ với ba nhóm màu đen, xám xanh, vàng đồng, kéo bằng dao gạt silicon; khoảng trắng làm tranh nhẹ đi.
Bức đang vẽ của Courtney Senior, hoạ sĩ trừu tượng tự học ở Toronto (courtseniorart.com), cho thấy sức mạnh của bảng màu hẹp; chị tạo chiều sâu bằng acrylic lỏng và dao gạt silicon (catalyst wedge).
5. Fluid art (tranh đổ màu)
Fluid art, hay acrylic pouring, là cách vẽ không dùng cọ là chính: màu acrylic được pha loãng với dung dịch đổ màu (pouring medium) cho đủ lỏng, rồi đổ lên toan và nghiêng toan để màu tự chảy. Kiểu thường gặp: dirty pour (nhiều màu trong một cốc), flip cup (úp cốc lên toan), swipe (kéo lớp trắng qua lớp màu) và Dutch pour (thổi màu bằng máy sấy); "tế bào" tròn thường tạo bằng vài giọt dầu silicon. Đây là kinh nghiệm thường gặp, mình chưa tìm được nguồn bảo tàng mô tả kỹ thuật này. Người mới nên thử trên toan 20 x 20 cm, lót nilon, đeo găng và để tranh khô nằm ngang qua đêm.
Fluid art của Eva Anastasia trên toan 20 x 20 cm: xanh dương loang xuống vùng vàng cát như sóng vỗ bờ, đã phủ véc ni.
Robert Schoenfeld để các vạt màu tím, xanh ngọc, vàng trong suốt chồng lên nhau, khoảng trắng bao quanh giữ cho hình rõ.
Bức của Robert Schoenfeld (acrylic, khoảng 66 x 102 cm, Saatchi Art gắn từ khoá "color-field") cho thấy màu lỏng không nhất thiết phải phủ kín toan. Fluid art dễ đẹp ngay lần đầu nhưng cũng dễ "bức nào cũng giống nhau"; tự chọn bảng màu và chỗ để trống sẽ tạo dấu ấn riêng.
Cách xem một bức tranh trừu tượng: checklist 8 câu hỏi
Tranh trừu tượng không có một đáp án đúng. Đây là cách nhìn thường gặp ở các lớp vẽ, dùng được ở bảo tàng lẫn khi lướt Pinterest; thử với một bức trong bài, mỗi câu dừng vài giây.
- Cảm giác đầu tiên là gì: êm, căng, vui, buồn, ồn?
- Màu nào chiếm nhiều nhất, màu nào chỉ là điểm nhấn?
- Màu nóng hay lạnh, sáng hay trầm, tương phản mạnh hay êm?
- Mắt bạn chạm vào đâu đầu tiên, rồi đi tiếp đến đâu?
- Hình có mép sắc hay mềm, nét chậm hay nhanh?
- Bề mặt phẳng, dày, sần, trong hay đục?
- Khoảng trống nằm ở đâu, nó làm tranh nhẹ đi hay trống trải?
- Tên tranh và năm vẽ có làm bạn nhìn khác đi không?
Mẹo nhỏ: lùi xa để xem bố cục, lại gần để xem bề mặt. Với tranh trường màu và tối giản, câu 2, 3 và 6 thường quan trọng hơn câu "tranh này nói gì".
Cách tự vẽ bức tranh trừu tượng đầu tiên
Đây là quy trình thường gặp cho người mới, dùng acrylic vì khô nhanh, rửa bằng nước và phủ đè được khi vẽ sai.
Bước 1: Chuẩn bị vật liệu
- Toan nhỏ 20 x 20 cm hoặc 30 x 40 cm, hoặc giấy dày từ 300 gsm.
- Màu acrylic: trắng, và 2 đến 3 màu bạn thích. Không cần cả hộp 24 màu.
- Cọ dẹt to (2 đến 4 cm), một cọ nhỏ, dao vẽ hoặc thẻ nhựa cũ để gạt màu.
- Băng keo giấy (nếu thử kiểu hình học), bút chì than hoặc sáp dầu (nếu muốn nét cử chỉ).
Bước 2: Chọn bảng màu 3 + 1
Bảng màu an toàn cho bức đầu: 1 màu chủ đạo (chiếm khoảng 60%), 1 màu phụ (khoảng 30%), 1 màu nhấn (khoảng 10%), cộng với trắng để pha sáng. Đây là tỷ lệ 60-30-10 quen thuộc trong thiết kế. Muốn màu nhấn "bật", chọn nó ở phía đối diện màu chủ đạo trên vòng tròn màu; muốn tranh êm, chọn ba màu cạnh nhau. Bạn có thể thử nhanh trên công cụ vòng tròn màu hoặc công cụ tạo bảng màu của ColorME, và đọc thêm các cặp màu tương phản phổ biến.
Bước 3: Phác bố cục bằng 3 mảng
Trước khi đụng vào toan, vẽ 3 đến 4 phác thảo nhỏ cỡ bao diêm trên giấy nháp. Mỗi phác thảo chỉ gồm một mảng lớn, một mảng vừa, một mảng nhỏ. Đặt điểm nhấn lệch khỏi tâm, gần một trong bốn giao điểm khi chia khung làm ba theo chiều ngang và dọc. Chọn phác thảo bạn thấy cân mà không đều. Các nguyên tắc cân bằng, tương phản, nhịp điệu trong bài bố cục trong thiết kế đồ hoạ dùng được nguyên cho tranh trừu tượng.
Bước 4: Lớp nền mỏng
Pha màu chủ đạo với nhiều trắng và một chút nước, phủ mỏng khắp toan bằng cọ to, để vài chỗ đậm nhạt khác nhau. Lớp nền giúp toan hết trắng "doạ người", chỗ lộ ra ở cuối sẽ cho tranh chiều sâu. Đợi khô hẳn.
Bước 5: Xếp lớp mảng lớn đến mảng nhỏ
Courtney Senior xếp lớp màu trong: cam, hồng sen đặt trước, đỏ mận, xanh dương đậm đặt sau, mỗi lớp chỉ phủ một phần lớp dưới.
Đặt mảng lớn theo phác thảo bằng màu chủ đạo đậm hơn nền, rồi đến mảng vừa bằng màu phụ. Mỗi lớp mới chỉ che một phần lớp cũ. Như cách làm của Courtney Senior ở trên, màu nhạt và trong thường đặt trước, màu đậm và đục đặt sau. Một mẹo thường gặp: đợi lớp dưới khô hẳn rồi mới chồng lớp trên, nếu không hai màu sẽ trộn vào nhau thành màu bẩn. Nếu bạn chưa chắc trộn hai màu sẽ ra gì, xem bảng pha màu.
Bước 6: Thêm nét và điểm nhấn
Khi các mảng đã ổn, thêm phần "chữ ký cảm xúc": vài nét chì than quét nhanh, một đường cong bằng cọ nhỏ, vài vết gạt bằng thẻ nhựa, vài chấm màu nhấn. Màu nhấn chỉ dùng ít, ở 2 đến 3 chỗ, để mắt người xem nhảy từ chỗ này sang chỗ kia. Hyunah Kim và Heun Oak Kim đều dùng nét chì mảnh trên mảng màu, rất đáng học.
Bước 7: Dừng lại và hoàn thiện
Đặt tranh ở xa, xoay ngược 90 hoặc 180 độ, chụp ảnh đen trắng bằng điện thoại để kiểm tra sáng tối. Nếu bức tranh đã có một điểm nhấn rõ và mắt bạn đi được một vòng, hãy dừng. Vẽ quá tay là lỗi phổ biến nhất của tranh trừu tượng. Khi khô hẳn, ký tên, ghi ngày ở mặt sau, đặt tên tranh và có thể phủ véc ni acrylic để bảo vệ bề mặt.
Lỗi thường gặp khi vẽ tranh trừu tượng
| Lỗi | Vì sao trông sai | Cách sửa |
|---|---|---|
| Màu bẩn, xỉn như bùn | Trộn quá nhiều màu, chồng lớp khi còn ướt | Bảng màu 3 + 1, đợi khô, rửa cọ sạch giữa hai màu |
| Mọi mảng to bằng nhau | Mắt không biết nhìn đâu | Một mảng lớn, một vừa, một nhỏ |
| Điểm nhấn ở chính giữa | Tranh đứng yên, tĩnh quá | Đặt lệch tâm, gần giao điểm một phần ba |
| Phủ kín toan, không còn khoảng thở | Rối và nặng | Chừa 20 đến 40% vùng yên tĩnh |
| Vẽ quá tay | Mất độ tươi của các lớp đầu | Chụp ảnh sau mỗi lớp, dừng khi đã có điểm nhấn |
| Nét nào cũng cùng độ dày, cùng tốc độ | Tranh đơn điệu | Trộn nét nhanh với chậm, dày với mảnh |
Kế hoạch luyện vẽ tranh trừu tượng trong 7 ngày
| Ngày | Bài tập | Thời gian |
|---|---|---|
| 1 | Xem 10 bức theo checklist 8 câu, ghi lại bức bạn thích nhất và vì sao | 30 phút |
| 2 | Vẽ 6 phác thảo bố cục 3 mảng cỡ bao diêm bằng bút chì | 20 phút |
| 3 | Pha 3 bảng màu 3 + 1 (một nóng, một lạnh, một tương phản) thành các ô màu nhỏ | 30 phút |
| 4 | Bức hình học bằng băng keo giấy trên giấy dày | 45 phút |
| 5 | Bức cử chỉ: cọ to, đếm ngược 15 phút, không sửa | 15 phút |
| 6 | Bức trường màu hoặc tối giản: 2 mảng màu lớn, phủ 3 lớp mỏng | 45 phút |
| 7 | Bức hoàn chỉnh trên toan theo đủ 7 bước, hoặc thử fluid art | 60 đến 90 phút |
Vẽ tranh trừu tượng trên iPad hay máy tính
Quy trình 7 bước dùng được cho vẽ số: mỗi lớp màu là một layer, chế độ hoà trộn (Multiply, Overlay) thay cho lớp màu trong, brush có kết cấu thay cho dao gạt. Xem 8 ứng dụng vẽ tranh trên iPad, 10 brush cho người mới, cách dùng màu trong digital painting và digital art là gì.
Muốn vẽ tranh có hình, xem cách vẽ tranh phong cảnh, cách vẽ hoa đơn giản mà đẹp và 30 ý tưởng vẽ tranh đơn giản, còn lý thuyết màu nằm ở bài vòng tròn màu sắc. Muốn học bài bản, ColorME có khoá Digital Painting và các khoá học trực tuyến ở ColorME E-learning.
Câu hỏi thường gặp
Tranh trừu tượng có ý nghĩa gì?
Không có nghĩa cố định. Tate viết tranh trừu tượng thường được xem là đại diện cho trật tự, sự thuần khiết, giản dị và tinh thần; với từng bức, ý nghĩa đến từ màu, nhịp, chất liệu, tên tranh và cảm giác của người xem.
Ai là người vẽ tranh trừu tượng đầu tiên?
Thường được nhắc là Kandinsky, Malevich và Mondrian quanh 1910 đến 1920, nhưng Wikipedia ghi nhận Hilma af Klint có nhiều bức trừu tượng vẽ trước cả ba người này.
Người không biết vẽ có vẽ tranh trừu tượng được không?
Được. Tranh trừu tượng không đòi hỏi kỹ năng dựng hình, nhưng vẫn cần hiểu màu và bố cục. Bắt đầu bằng khổ nhỏ, bảng màu 3 + 1 và bố cục 3 mảng là đủ để có bức đầu tiên trông có chủ ý.
Tranh trong bài có phải của ColorME không?
Không. Tất cả là tác phẩm của các hoạ sĩ, tìm qua Pinterest, ghi tên và link nguồn dưới mỗi hình; bản quyền thuộc về tác giả. Nếu bạn là tác giả và muốn đổi cách ghi nguồn hoặc gỡ hình, hãy liên hệ ColorME.
Tác giảCOLOR ME
