Tự học vẽ cho người mới bắt đầu: lộ trình 8 tuần từ con số 0

Lộ trình tự học vẽ 8 tuần cho người mới: dụng cụ cần có, mỗi ngày 30 đến 45 phút, bài tập nét, hình khối, phối cảnh, sáng tối, tĩnh vật, ký hoạ và 4 mốc tự kiểm tra.

Trả lời nhanh: Tự học vẽ từ con số 0 hoàn toàn được nếu bạn đi đúng thứ tự: nét và kiểm soát tay, tập nhìn (vẽ đường viền), hình khối, phối cảnh, sáng tối, rồi mới ghép lại thành tĩnh vật, ký hoạ nhanh và một bức hoàn chỉnh. Mình gói thứ tự đó vào lộ trình 8 tuần, mỗi ngày 30 đến 45 phút với một cây bút chì, một cục gôm và một cuốn sổ. Cuối tuần 2, 4, 6 và 8 có một mốc kiểm tra để bạn tự soi tiến bộ, không cần ai chấm.

Ba khối cơ bản có sáng tối: đích đến của tuần 3 và tuần 5.

Tranh minh hoạ trong bài là bài vẽ thật của các hoạ sĩ và trang dạy vẽ, mình tìm qua Pinterest; tên tác giả và nguồn ghi ngay dưới mỗi bức, bản quyền thuộc về tác giả.

Tự học vẽ hay đi lớp học vẽ?

Cả hai đều được, khác nhau ở người sửa bài: tự học chủ động giờ giấc nhưng phải tự phát hiện lỗi; lớp học vẽ có người chỉ lỗi sớm. Mình hay gợi ý: tự học 8 tuần nền tảng trước, rồi mới chọn lớp. Đều đặn quan trọng hơn dài: 30 phút mỗi ngày tốt hơn 4 tiếng dồn vào Chủ nhật. Các nguồn bài giảng và công cụ luyện ký hoạ trên mạng có trong bài học vẽ online.

Dụng cụ học vẽ cơ bản cần chuẩn bị

Khi chuyển sang màu hoặc vẽ số, xem thứ tự nên mua trong bài dụng cụ vẽ cho người mới.

Về độ cứng của chì: bút chì graphite được trộn giữa graphite và đất sét, càng nhiều đất sét chì càng cứng và nét càng nhạt; ký hiệu H chỉ chì cứng, B chỉ chì mềm và đậm, HB là loại bút viết thông dụng (Wikipedia: Pencil). Trang vật liệu của phòng vẽ hình người, khoa Mỹ thuật Đại học Evansville, khuyên dùng chì mềm 3B đến 6B (số càng lớn càng đậm và mềm), gôm nặn để làm sáng nhẹ bằng cách ấn rồi nhấc lên, và giấy có "tooth", tức bề mặt hơi nhám để chì bám vào thớ giấy (University of Evansville, Figure Drawing LAB: Materials).

Muốn đi thẳng vào vẽ số, xem bài cần chuẩn bị gì khi học vẽ Digital Painting.

Một buổi tự học vẽ 30 đến 45 phút gồm những gì

Mỗi tuần mình chỉ xếp 5 buổi; 2 ngày còn lại để bù buổi lỡ.

Tuần 1: Nét và kiểm soát tay

Mục tiêu: đường thẳng dứt khoát, vòng tròn và elip tương đối tròn mà không cần thước.

Khởi động tuần 1: vòng tròn và elip theo mọi hướng, vẽ đè để sửa.

1. Buổi 1 đến 2: chấm hai điểm, nối bằng một nét. Làm 2 trang, đặt điểm theo đủ hướng: ngang, dọc, chéo. Rê tay trên không vài lần trước khi hạ bút, và vẽ từ vai chứ không chỉ từ cổ tay.
2. Buổi 3: vòng tròn trong ô vuông. Kẻ 12 ô vuông, vẽ vòng tròn chạm 4 cạnh mỗi ô.
3. Buổi 4: elip theo nhiều độ dẹt, từ gần tròn đến rất dẹt; vẽ trục ngắn trước để elip cân.
4. Buổi 5: nét đậm nhạt: một đường cong đi từ nhạt sang đậm rồi lại nhạt, bằng cách đổi lực ấn.

Lỗi hay gặp: vẽ nhiều nét nhỏ chồng lên nhau thành đường "lông gà". Đi sâu về nét: bài line art là gì.

Tuần 2: Tập nhìn bằng vẽ đường viền

Vẽ đường viền không nhìn giấy: hình lệch, nhưng mắt đã bám vật.

Trang hướng dẫn của Đại học Evansville gọi vẽ đường viền (contour drawing) và vẽ đường viền không nhìn giấy (blind contour) là điểm khởi đầu tốt để cải thiện kỹ năng: mắt bám một điểm trên vật, tay đi theo cùng tốc độ bằng một nét liền dài, chậm rãi; với blind contour bạn chỉ nhìn vật, không nhìn giấy. (University of Evansville: Contour and Blind Contour Drawing).

1. Buổi 1: blind contour 5 vật trong nhà (quả, chìa khoá, đôi giày, bàn tay trái của bạn), mỗi vật 3 đến 5 phút. Không nhìn giấy.
2. Buổi 2 đến 3: contour có nhìn giấy, mắt vẫn ở trên vật nhiều hơn.
3. Buổi 4: khoảng âm. Khoảng âm là phần trống quanh và giữa các vật (Wikipedia: Negative space). Vẽ khoảng trống giữa các chân ghế, giữa quai cốc và thân cốc, thay vì vẽ chính cái ghế.
4. Buổi 5 (Mốc 1): vẽ lại chiếc cốc bạn đã vẽ ở buổi đầu tuần 1 và đặt hai trang cạnh nhau.

Tuần 3: Hình khối cơ bản

Hầu hết đồ vật, con vật và cả cơ thể người quy được về hộp, trụ, cầu, nón. Đại học Evansville dựng hình người đúng cách đó: chia thành trụ, elip và cầu, vẽ khung bằng nét nhẹ rồi mới vẽ hình cuối lên trên, để sáng tối đến cuối (University of Evansville: Constructing the Figure from Geometric Objects).

1. Buổi 1: 10 hộp ở các góc xoay khác nhau, vẽ cả cạnh khuất bằng nét mờ ("vẽ xuyên").
2. Buổi 2: 10 hình trụ: đứng, nằm, nghiêng. Hai đầu trụ là hai elip; với trụ đứng nhìn từ trên xuống, elip ở đáy (xa tầm mắt hơn) tròn hơn elip ở miệng.
3. Buổi 3: cầu và nón, rồi ghép khối: cầu đặt trên hộp, nón cắm vào trụ.
4. Buổi 4 đến 5: phân tích 6 vật thật thành khối: chai nước (trụ + nón cụt), ấm siêu tốc, đèn bàn, hộp sữa, quả táo, chiếc ghế. Vẽ khối trước, đường viền thật sau.

Các bài vẽ theo chủ đề của ColorME cũng bắt đầu như vậy: bông hoa dựng từ vòng tròn và hình bát trong bài cách vẽ hoa đơn giản mà đẹp, con mèo dựng từ hình tròn và hình trứng trong bài cách vẽ con mèo dễ thương.

Tuần 4: Phối cảnh một điểm và hai điểm

Ba khái niệm cần nắm:

• Đường chân trời luôn nằm ở tầm mắt người vẽ, kể cả khi bạn cúi nhìn xuống.
• Điểm tụ là điểm mà các đường song song đi ra xa khỏi người nhìn có vẻ gặp nhau, như hai mép con đường thẳng.
• Đường hội tụ là các đường chạy về điểm tụ. Trong phối cảnh một điểm, đường ngang và đường dọc giữ nguyên.

Theo Art Studio Chalkboard, Đại học Evansville (Introduction to Linear Perspective); xem thêm (Tate: Perspective). Phần lý thuyết dài hơn có ở bài phối cảnh là gì.

Phối cảnh một điểm: mép đường, mái nhà, cột đèn đều chạy về một điểm tụ.

1. Buổi 1 đến 2: kẻ đường chân trời, vẽ 3 hình vuông: một trên đường chân trời, một dưới, một cắt ngang, rồi kéo cạnh về cùng một điểm tụ. Đây là bài tập của trang Chalkboard: hộp trên đường chân trời lộ mặt đáy, hộp dưới lộ mặt trên, hộp cắt ngang không lộ cả hai (Exterior One Point Perspective).
2. Buổi 3: hình tròn trong phối cảnh: vẽ hình vuông phối cảnh, kẻ hai đường chéo tìm tâm, chia đôi bằng một đường về điểm tụ và một đường ngang, rồi vẽ elip chạm trung điểm 4 cạnh (Plotting a Circle in Perspective).
3. Buổi 4: phối cảnh hai điểm: hai điểm tụ ở hai đầu đường chân trời.
4. Buổi 5 (Mốc 2): vẽ góc phòng hoặc góc bàn học của bạn, có ít nhất 3 đồ vật.

Tuần 5: Sáng tối, phần khó nhất và đáng nhất

Tate định nghĩa tone là độ sáng hay tối của một vật, tức một màu trông sáng hay tối đến đâu (Tate: Tone); chiaroscuro, tiếng Ý nghĩa là "sáng-tối", chỉ sự cân bằng và nhịp điệu của sáng và bóng trong tranh (Tate: Chiaroscuro).

Các vùng sáng tối trên khối cầu, và thang đậm nhạt làm bằng đan nét.

Đại học Evansville chia ánh sáng trên khối cầu thành 6 vùng (University of Evansville: Chiaroscuro):

1. Buổi 1: thang 9 bậc đậm nhạt, từ trắng giấy đến đậm nhất của chì 6B, các bậc cách đều.
2. Buổi 2: đan nét. Hatching là tạo độ đậm bằng các nét song song sát nhau; khi các lớp nét cắt chéo nhau thì gọi là cross-hatching (Wikipedia: Hatching). Làm lại thang 9 bậc bằng đan nét, bằng bút kim.
3. Buổi 3 đến 4: khối cầu, hộp, trụ dưới một nguồn sáng (đèn bàn từ một phía, tắt đèn trần). Gọi tên đủ 6 vùng trên khối cầu.
4. Buổi 5: một quả cam hoặc quả trứng thật, đặt trên giấy trắng rồi trên vải tối. Trang Chalkboard lưu ý màu nền ảnh hưởng trực tiếp đến độ đậm nhạt của vật, và vật trắng cũng chỉ có rất ít chỗ trắng tinh (Value (Shading)): so hai bản để thấy điều đó.

Lỗi hay gặp: tô mọi thứ trung bình xám, không dám để trắng và không dám đậm. Mẹo thường gặp: nheo mắt nhìn vật mẫu, các chi tiết nhoè đi và bạn chỉ còn thấy 3 đến 4 mảng sáng tối lớn.

Tuần 6: Tĩnh vật, ghép tất cả lại

Tĩnh vật: vật chồng lên nhau, một nguồn sáng, bóng đổ cùng một phía.

Công cụ mới: đo bằng bút chì. Đại học Evansville hướng dẫn nắm bút, duỗi thẳng tay, nhắm một mắt, dùng đầu bút và ngón cái đánh dấu một độ dài rồi so với phần khác; mỗi lần đo phải duỗi tay và cầm bút y như nhau, nếu không hình sẽ lệch nhiều (University of Evansville: Using a Measuring Stick).

1. Buổi 1: 1 vật, đo tỉ lệ cao rộng, vẽ khối, đi nét, sáng tối nhẹ.
2. Buổi 2 đến 3: 2 vật chồng lên nhau một phần (cốc trước chai), chú ý vật trước che vật sau.
3. Buổi 4 đến 5 (Mốc 3): 3 vật khác chất liệu (cốc sứ, quả, khăn vải), một nguồn sáng, khoảng 45 phút.

Tuần 7: Ký hoạ nhanh từ đời sống

Gesture drawing (ký hoạ dáng) là phác hành động và tư thế của mẫu, thường mỗi tư thế từ 10 giây đến 5 phút, kể cả người đi đường hay con vật ngoài đời (Wikipedia: Gesture drawing). Đại học Evansville nhấn mạnh quan sát kỹ là quan trọng nhất: tìm chỗ "căng" nhất của tư thế trước, làm hiệu quả chứ không vội (University of Evansville: Gesture Drawing).

1. Buổi 1: 20 dáng người, mỗi dáng 1 phút: một đường trục thân cộng vài nét tay chân. Mẫu: người nhà.
2. Buổi 2: 10 dáng 2 phút, thêm khối giản lược (đầu là hình trứng, thân là hộp mềm). Không vẽ chi tiết mặt.
3. Buổi 3: con vật. Mèo ngủ là mẫu dễ vì ít di chuyển; khung dựng mèo có ở bài cách vẽ con mèo.
4. Buổi 4 đến 5: mang sổ ra quán cà phê hoặc công viên, vẽ 10 phút một trang: chiếc xe máy dựng, ly cà phê, cái cây.

Khi vẽ người lạ nơi công cộng, chỉ vẽ dáng và khối, không vẽ chi tiết khuôn mặt: đúng mục tiêu bài tập và tôn trọng người khác. Xem thêm: sketch là gì.

Tuần 8: Chọn hướng và vẽ một bức hoàn chỉnh

Tự chọn một chủ đề và đi trọn quy trình.

1. Buổi 1: 6 bản phác nhỏ cỡ bao diêm, mỗi bản một bố cục khác nhau. Chọn 1.
2. Buổi 2: dựng hình bằng khối và phối cảnh trên khổ A4, nét nhẹ.
3. Buổi 3: đi nét chính, xoá nét dựng.
4. Buổi 4: sáng tối 3 mảng (sáng, trung gian, đậm), hoặc tô màu với tối đa 4 màu.
5. Buổi 5 (Mốc 4): hoàn thiện chi tiết ở điểm nhấn, ký tên, ghi ngày.

Một bức hoàn chỉnh vẽ bút kim rồi tô màu nước, chỉ vài màu chính.

Nếu tô màu bằng màu nước hay acrylic, bạn có thể thử trước tỉ lệ pha trên bảng pha màu online của ColorME. Trang công cụ trả lời câu "Có mất phí hay cần đăng nhập không?" như sau: "Không. Công cụ miễn phí, không cần đăng nhập, chạy ngay trên trình duyệt kể cả điện thoại; không gửi màu của bạn đi đâu." Bảng các cặp màu pha cơ bản có ở bài pha màu gì ra màu gì.

Bảng tự kiểm tra ở 4 mốc

Mỗi mốc, đặt trang mới cạnh trang cùng chủ đề của 2 tuần trước; chỉ so với chính bạn.

Không đạt một mốc thì lặp lại tuần đó trước khi đi tiếp. Tám tuần có thể thành mười tuần, điều đó bình thường.

Lỗi thường gặp khi tự học vẽ

• Nhảy thẳng vào chân dung hay anime. Khuôn mặt cần tỉ lệ và sáng tối rất tinh; học xong hình khối và sáng tối rồi hãy vào bài cách vẽ chân dung hay cách vẽ anime cho người mới.
• Chỉ vẽ lại tranh người khác. Giữ ít nhất 2 buổi vẽ từ vật thật cho mỗi buổi chép tranh hay vẽ từ ảnh.
• Không lưu lại. Chụp mỗi trang và ghi ngày để thấy mình tiến bộ.

Sau 8 tuần: học tiếp gì

• Vẽ trên máy: đọc lộ trình học Digital Painting, digital sketching là gì và 8 ứng dụng vẽ tranh trên iPad; vẽ ngay trên điện thoại thì xem ibisPaint X là gì.
• Minh hoạ: bài illustration art là gì
• Học có người sửa bài: ColorME có khoá Digital Painting và các khoá học online trên ColorME E-learning.

Muốn lộ trình riêng theo số giờ bạn có, ColorME có công cụ Lộ trình học; trang công cụ ghi: "Công cụ AI này hiện dành cho tài khoản được ColorME cấp quyền dùng AI, bạn cần đăng nhập để chạy."

Câu hỏi thường gặp

Tự học vẽ có được không?

Được. Nét, hình khối, phối cảnh, sáng tối đều luyện được bằng lặp lại có thứ tự; thiếu người chỉ lỗi thì bù bằng các mốc tự kiểm tra.

Học vẽ cơ bản cho người mới bắt đầu nên học gì trước?

Nét và cách nhìn (vẽ đường viền) trước, rồi hình khối, phối cảnh, sáng tối. Màu sắc và chủ đề yêu thích (anime, chân dung, phong cảnh) đến sau, khi bạn đã dựng được khối.

Tự học vẽ mất bao lâu thì vẽ được?

Không có con số chung. Theo lộ trình này, sau khoảng 8 tuần luyện đều 30 đến 45 phút mỗi ngày, bạn thường vẽ được một tĩnh vật có khối và một bức hoàn chỉnh đơn giản.

Người lớn bắt đầu học vẽ có muộn không?

Không. Lộ trình này không giả định bạn có năng khiếu hay đã từng vẽ; vẽ đúng hình, khối và sáng tối là kỹ năng luyện được.

Học vẽ online hay học vẽ trên máy tính có được không?

Được, nhưng 8 tuần đầu mình vẫn khuyên dùng giấy và bút chì; kỹ năng nền dùng lại nguyên vẹn khi chuyển sang máy tính hay iPad.